Η Ιστοριογραμμή κι η διδασκαλία της Ιστορίας

ΤΟΥ ΣΠΥΡΟΥ ΑΝΤΩΝΕΛΛΟΥ*

Στο πλαίσιο της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια το πεδίο της «Διαπολιτισμικής Διδακτικής» που στοχεύει στο διαπολιτισμικό άνοιγμα των προγραμμάτων διδασκαλίας και την ανάπτυξη καινοτόμων διδακτικών προσεγγίσεων διαπολιτισμικού περιεχομένου στη μικτή σχολική τάξη, να δομηθούν στέρεα συνθήκες γλωσσικής και πολιτισμικής επαφής και ανταλλαγής στο πλαίσιο ολόκληρης της τάξης και του σχολείου, να ενισχυθεί η μαθησιακή πορεία των ντόπιων μαθητών, καθώς και να προταθούν λύσεις για την επιτυχή ενσωμάτωση των δίγλωσσων παλιννοστούντων και αλλοδαπών μαθητών στην καθημερινή σχολική πραγματικότητα.

Μια τέτοια μέθοδος διδακτικής της Ιστορίας, η Ιστοριογραμμή,  αποτελεί μία διεπιστημονική και διαθεματική προσέγγιση της γνώσης,  ικανή να συνδράμει τους ανωτέρω στόχους, που κατά κύριο λόγο αξιοποιεί τη δύναμη του συγκεκριμένου διδακτικού αντικειμένου. Ουσιαστικά προσφέρει τη δυνατότητα τήρησης ενός βηματολογίου, ικανού να «ταξιδέψει» τους μαθητές και τις μαθήτριες στον ιστορικό χρόνο και να έχουν αδιαμφισβήτητα μια καθαρότερη εικόνα για το χθες, αυτό που λέμε ιστορικό παρελθόν.

 Η Ιστοριογραμμή προωθεί την εποικοδομητική συνεργασία μεταξύ διδασκόντων και διδασκομένων  και είναι κάτι που απαιτεί τον ουσιαστικό σχεδιασμό της, ως διδακτικής  μεθόδου από το Υπουργείο Παιδείας Αθλητισμού και Νεολαίας, έχοντας a priori λάβει υπόψη ότι οι μαθητές και οι μαθήτριες με την ως τώρα αποσπασματικότητα  που διέπει τα Aναλυτικά Προγράμματα του μαθήματος, δεν μπορούν να έχουν μια σαφή  εικόνα της ροής των ιστορικών γεγονότων και δεν συλλαμβάνουν στην ολότητά του το ότι το παρελθόν καθορίζει κατά πολύ το παρόν και το μέλλον μιας χώρας και του κόσμου μας.

Η γραμμή στοχεύει στο περιεχόμενο της γνώσης - το Αναλυτικό Πρόγραμμα - ενώ η ιστορία, ως επιστήμη, ωθεί τους μαθητές/-τριες στο να νιώσουν τη συναισθηματική εμπλοκή τους στην ιστορία.

Σαφώς υπηρετεί και τους όρους της επίμαχης διαφοροποιημένης διδασκαλίας. Η ιστοριογραμμή έχει αφετηρία, μα όχι το τέλος της ανθρώπινης πορείας στο χρόνο και αυτό που προσφέρει, εκτός των άλλων, είναι την «κίνηση» των εκπαιδευομένων στην πατίνα του χρόνου. Η τήρησή της δεν μπορεί να έχει επαναλήψεις στη διδασκαλία ιστορικών γεγονότων ή ολόκληρων ιστορικών περιόδων, είτε στη Δημοτική είτε στη Μέση Εκπαίδευση. Όπως ακριβώς ο χρόνος κυλάει και τρέχουμε για να προλάβουμε, να εξηγήσουμε τις καταστάσεις, έτσι απαιτείται να συνειδητοποιήσουμε πώς η διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας σε κάθε τάξη, καλό θα είναι να τηρεί την παράλληλη πορεία δύο ιστοριογραμμών: Αυτή της Εθνικής Ιστορίας και αυτή της Παγκόσμιας Ιστορίας.

Οι διδασκόμενοι παρακολουθούν έτσι με άλλο ενδιαφέρον τις ιστορικές εξελίξεις, ταξινομούν τη γνώση, αναπτύσσουν κριτική σκέψη και εκπαιδεύονται στο να συνδυάζουν τα εθνικά με τα παγκόσμια γεγονότα.

Ως προαναφέρθηκε, τα ισχύοντα Αναλυτικά Προγράμματα εμπεριέχουν ενότητες που διδάσκονται κατ’ επανάληψη, αλλά  που εμπλουτίζονται με περισσότερα στοιχεία. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα να μην προλαβαίνουν να διδαχτούν σύγχρονα γεγονότα, είτε της εθνικής, είτε της παγκόσμιας Ιστορίας. Αποκτούν αποσπασματική γνώση, δεν κατανοούν επαρκώς την αλληλουχία των ιστορικών γεγονότων και συχνά δεν γνωρίζουν πολύ σημαντικά γεγονότα που προηγήθηκαν κάποιων άλλων.

Η Ιστοριογραμμή, ως μέθοδος,  αυτή σχεδιάστηκε στη Σκωτία στη δεκαετία του ’70 και σήμερα εφαρμόζεται σε πάνω από 45 χώρες του πλανήτη σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Το 1986 ιδρύθηκε ο Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος για τον Εκπαιδευτικό Σχεδιασμό, με έδρα την Ολλανδία, ο οποίος μεταξύ των άλλων δραστηριοτήτων του εκδίδει βιβλία και οργανώνει το Χρυσό κύκλο Σεμιναρίων, που γίνεται κάθε χρόνο σε κάποια από τις 45.

Μελετώντας τη σύγχρονη βιβλιογραφία, εντοπίζουμε πως οι βασικές αρχές της Ιστοριογραμμής συσχετίζονται με τις ιδέες του εποικοδομητισμού. Ως μέθοδος είναι παιδοκεντρική και πρεσβεύει ότι η διδασκαλία οφείλει να ξεκινά με ουσιαστικές δραστηριότητες πάνω στις διάφορες εποχές και παρακολουθούν της εξέλιξη, κρίνουν με βάση τα γεγονότα του παρελθόντος της εξέλιξη κάθε λαού και μαθαίνουν να κρίνουν τα ορθά και τα λανθασμένα βήματα που οδήγησαν είτε στην ακμή είτε στην παρακμή των λαών κατά την πάροδο του χρόνου.

Αδιαμφισβήτητα αποτελεί μια ενεργή μεθοδολογία από την άποψη ότι δημιουργεί πολλές ευκαιρίες στα παιδιά να εμπλακούν ενεργά στη μάθησή τους, να ενεργοποιήσουν όλες τους τις αισθήσεις και να επικοινωνήσουν τις ανακαλύψεις τους.

Εξασφαλίζει μια εξαιρετικά ισχυρή δομή τόσο στον/την εκπαιδευτικό όσο και στους/τις μαθητές/τριές του/της μέσω του οργανογράμματος. Συγκεκριμένα, ο/η μεν εκπαιδευτικός νιώθει ασφάλεια, γιατί μπορεί να οργανώσει τη διδασκαλία του/της βάσει του οργανογράμματος, που προτείνει η Ιστοριογραμμή, οι δε εκπαιδευόμενοι να νιώθουν αυξημένη αυτοπεποίθηση, καθώς έχουν την αίσθηση ότι καθορίζουν την εξέλιξη της ιστορίας τους. Παράλληλα, συνδέει βασικές δεξιότητες με την αληθινή ζωή. Το πλαίσιο που εξασφαλίζει η ιστορία προσδίδει νόημα σε πολλές δεξιότητες, τις οποίες έχουν την ευκαιρία οι μαθητές/τριες να εξασκήσουν πολλές φορές, χωρίς να νιώσουν ανία.(Omad 2014).

Σημαντικό κρίνεται επίσης και το γεγονός ότι η  Ιστοριογραμμή εξασφαλίζει και τη δυνατότητα διαφοροποίησης της διδασκαλίας του μαθήματος και είναι κατάλληλη για αποτελεσματική εφαρμογή της στο πλαίσιο της Ειδικής Αγωγής και Ενταξιακής Εκπαίδευσης παιδιών που προέρχονται από άλλες χώρες. Ιδιαίτερα σήμερα που υπάρχει η δυνατότητα να παρακολουθούν οι διδασκόμενοι μέγα εύρος γνώσεων και να αποκτούν το  εύρος των εμπειριών που προσφέρει το διαδίκτυο, που βρίθει οπτικού υλικού, αντιλαμβανόμαστε ότι η ξεκάθαρη πορεία που προτείνει η συγκεκριμένη μέθοδος (Goddard 2004, Merbler 1999).Βεβαίως, καλλιεργεί και αναπτύσσει τις γλωσσικές και επικοινωνιακές δεξιότητες των παιδιών, που είναι μέγα ζητούμενο ειδικά στα σχολεία της Κύπρου, όπου το γλωσσικό ιδίωμα, δεν βοηθά ιδιαίτερα τα παιδιά να έχουν άριστες δυνατότητες να εκφράσουν ορθά τις σκέψεις τους. Εκτός όμως από τις βασικές δεξιότητες,  η Ιστοριογραμμή, αναπτύσσει και κοινωνικές δεξιότητες, όπως είναι η αυτονομία στη μάθηση, η συνεργασία, η ομαδικότητα, και η ορθή διαχείριση του χρόνου.

Ιδιάζουσα  θέση στη διδασκαλία της Ιστορίας κατέλαβαν και οι βιωµατικές στρατηγικές, που μας είναι γνωστές µε τους όρους "ανάληψη και υπόδυση ρόλων" ή "δραµατοποίηση". Πρόκειται για σειρά μεθόδων και τεχνικών που αποβλέπουν κυρίως στην ανάπτυξη της ιστορικής φαντασίας (historical imagination, empathy, sympathetic imagination), µε την έννοια ότι το άτοµο αναγκάζεται να βάλει τον εαυτό του στη θέση του άλλου (Fisher 1990,). Έτσι, στη γενική αυτή κατηγορία εντάσσονται διδακτικές δραστηριότητες, απλούστερες και συνθετότερες, όπως: Μια καλά οργανωµένη και προετοιµασµένη συζήτηση µεταξύ των διδασκομένων και οι αντιπαραθέσεις µεταξύ οµάδων (discussion- debate),ο δραµατοποιηµένος διάλογος και η δραματοποιημένη ανάγνωση (dialogue dramatic reading),τα ιστορικά παιχνίδια (games), η προσοµοίωση (simulation), είναι επίσης  ωφέλιμες δραστηριότητες με  πολλά πλεονεκτήματα και από την πλευρά της Ιστορίας και από την πλευρά της Παιδαγωγικής.

Απαιτείται πλέον μια νέα οπτική στη διδασκαλία της Ιστορίας κι αυτό προϋποθέτει αλλαγές στα Αναλυτικά Προγράμματα με ουσία και στόχο.  Δεν μπορεί να δημιουργείται η αίσθηση της ασυνέχειας των ιστορικών γεγονότων, όπου ολοκληρώνοντας οι εκπαιδευόμενοι τις σπουδές τους στη Μέση Εκπαίδευση θεωρούν ότι όλα τελειώνουν , π.χ, με την επιφανειακή διδασκαλία των δύο παγκόσμιων πολέμων ή με τα λίγα που μαθαίνουν για τη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Αποτελεί αδήριτη ανάγκη η εμπνευσμένη,  καινοτόμα ώθηση στην Ιστορία, για να ελκύσουμε το ενδιαφέρον των μαθητών μας να δουν την ιστορική πορεία του ανθρώπου μέσα από διαδικασίες έρευνας, συμμετοχής, ενθάρρυνσης να οδηγηθούν στα δικά τους συμπεράσματα αρθρώνοντας λόγο, αποκτώντας σκέψη και ενδιαφέρον. Ίσως έτσι σταματήσουμε να ακούμε συνεντεύξεις μαθητών από δημοσιογράφους , κατά τις μαθητικές παρελάσεις των εθνικών επετείων, για παράδειγμα, που αποδεικνύεται ότι πολλοί δεν ξέρουν γιατί παρελαύνουν!

Ας ξαναδιαβάσουμε μια παλιά, αλλά πάντα επίκαιρη δουλειά του Strong,  με τίτλο HistorywithTears, του 1967, που μπορεί να μας βοηθήσει σημαντικά στον νέο επιχειρούμενο σχεδιασμό διδασκαλίας του μαθήματος για να απαλλαγούν οι µμαθητές μας  από την "Ιστορία που προκαλεί δάκρυα".

Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---