Η Αγωγή Υγείας ως γνωστικό αντικείμενο στην Εκπαίδευση

ΤΗΣ ΜΑΡΙΝΑΣ ΚΥΡΙΑΚΟΥ*

Σε μια εποχή όπου το σχολείο καλείται να απαντήσει σε σύνθετες κοινωνικές, ψυχολογικές και υγειονομικές προκλήσεις, η Αγωγή Υγείας προβαίνει σε μία προληπτική προσέγγιση της υγείας, καθιστώντας το ως ένα μάθημα με ιδιαίτερη συνεισφορά στον χώρο της Εκπαίδευσης. Ωστόσο, ο ρόλος του μαθήματος συχνά παρερμηνεύεται ή υποβαθμίζεται ανάλογα με τα εκάστοτε συμφέροντα, με αποτέλεσμα να μην λαμβάνει την αναγνώριση που του αξίζει.

Η Αγωγή Υγείας αποτελεί ξεχωριστό γνωστικό αντικείμενο και εντάσσεται στο πεδίο των Επιστημών Προαγωγής της Υγείας, με σαφή εκπαιδευτικό χαρακτήρα και παιδαγωγικό προσανατολισμό. Η φιλοσοφία της Προαγωγής της Υγείας εστιάζει στη συνολική βελτίωση της ποιότητας της ζωής του ανθρώπου. Δεν περιορίζεται μόνο στην πρόληψη της ασθένειας, αλλά επεκτείνεται στη δυνατότητα του ατόμου να αναπτύσσεται, να αυτορυθμίζεται και να δρα μέσα στο κοινωνικό του περιβάλλον. Η εφαρμογή της φιλοσοφίας αυτής στο σχολείο προϋποθέτει παιδαγωγική συνέπεια, επιστημονική τεκμηρίωση και εξειδικευμένη διδακτική προσέγγιση, στοιχεία που διασφαλίζονται μέσα από τη θεσμική παρουσία της Αγωγής Υγείας ως μάθημα. Δεν αποτελεί συμπληρωματική δράση, αλλά ούτε και μία περιστασιακή εκπαιδευτική παρέμβαση. Είναι μάθημα με σαφή παιδαγωγική ταυτότητα, αναλυτικό πρόγραμμα και συγκεκριμένη διδακτική μεθοδολογία.

Η διδασκαλία της από την Προδημοτική Εκπαίδευση έως και το Λύκειο αποτελεί μια συνεχή παιδαγωγική πορεία αγωγής ζωής, με αναπτυξιακή λογική και συστηματική προσέγγιση (ΠΣΑΥ 2010). Η παρουσία του μαθήματος στο σχολείο είναι αποτέλεσμα σύγχρονων εκπαιδευτικών και υγειονομικών αντιλήψεων, που αναγνωρίζουν ότι η προαγωγή της υγείας καλλιεργείται μέσα από μακροπρόθεσμη, οργανωμένη παιδαγωγική διαδικασία.

Σκοπός του μαθήματος Αγωγής Υγείας είναι η ολιστική ανάπτυξη των μαθητών/μαθητριών, μέσα από μια προληπτική προσέγγιση που στοχεύει στην ενδυνάμωσή τους και αφορά σε όλες τις διαστάσεις της υγείας: σωματική, ψυχική και κοινωνική, οι οποίες αντιμετωπίζονται ως διαστάσεις αλληλένδετες και αδιαχώριστες μεταξύ τους.

Ο όρος «ενδυνάμωση» είναι καθοριστικός στην Αγωγή Υγείας. Ενδυνάμωση είναι η διαδικασία μέσα από την οποία οι μαθητές/τριες αναδεικνύουν τις ικανότητές τους, αυτονομούνται και γίνονται υπεύθυνοι για τη διαχείριση της ζωής και της υγείας τους. Δεν είναι απλά παθητικοί δέκτες ενημέρωσης για τα θέματα υγείας τους.

Ο σκοπός του μαθήματος της Αγωγής Υγείας ευθυγραμμίζεται απόλυτα με τις κατευθυντήριες γραμμές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ)[1] και τον Χάρτη της Οτάβα[2] που προσδιορίζουν εννοιολογικά την προαγωγή της υγείας.

Η Αγωγή Υγείας ενισχύει την ικανότητα των μαθητών/μαθητριών να γνωρίζουν, να επιλέγουν και να φροντίζουν τόσο τον εαυτό τους όσο και τα άλλα μέλη του ευρύτερου κοινωνικού τους περιβάλλοντος, υιοθετώντας υγιείς και υπεύθυνες συμπεριφορές στην καθημερινή τους ζωή. Δεν στοχεύει στην απλή συμμόρφωση σε κανόνες, αλλά στην καλλιέργεια εσωτερικών κινήτρων, δεξιοτήτων, στάσεων και αντιλήψεων που οδηγούν σε υπεύθυνες επιλογές ζωής.

Μέσα από τη διδασκαλία του μαθήματος αυτού προάγεται ο υγιής τρόπος ζωής. Συγκεκριμένα, προάγονται υγιείς συνήθειες όπως η ισορροπημένη διατροφή, η φυσική δραστηριότητα και ο ύπνος. Παράλληλα, προάγεται η εκδήλωση υγιών συμπεριφορών στις κοινωνικές σχέσεις, η υπεύθυνη σεξουαλική συμπεριφορά, η πρόληψη εξαρτητικών συμπεριφορών, καθώς επίσης και η υπεύθυνη καταναλωτική και οδική συμπεριφορά. Έτσι, η Αγωγή Υγείας αποτελεί έναν πολύτιμο οδηγό της καθημερινής ζωής που υπερβαίνει τα στενά όρια της απλής μεταφοράς σχολικής γνώσης.

Στο πλαίσιο της φιλοσοφίας της Προαγωγής της Υγείας, το μάθημα εστιάζει στην ενίσχυση των παραγόντων προστασίας της υγείας, στην αναγνώριση και τον περιορισμό των παραγόντων κινδύνου μέσα από την καλλιέργεια γνώσεων, στάσεων/αξιών και δεξιοτήτων ως ένα ενιαίο και αδιαχώριστο σύνολο. Κεντρικός στόχος είναι η ανάπτυξη της ικανότητας για δράση και η ανάληψη προσωπικής και κοινωνικής ευθύνης.

Κεντρικό άξονα του μαθήματος αποτελούν οι δεξιότητες ζωής, που είναι βασικός παράγοντας προστασίας, επηρεάζοντας θετικά όλους τους τομείς της ζωής. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αυτορρύθμιση των μαθητών και μαθητριών, στη διαδικασία λήψης των αποφάσεών τους και στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησής τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι η δεξιότητα της αυτορρύθμισης δεν είναι έμφυτη αλλά καλλιεργείται, αποτελεί το θεμέλιο κάθε υγιούς συνήθειας και για τον λόγο αυτό λαμβάνεται υπόψη σε όλες τις θεματικές του μαθήματος.

Το Αναλυτικό Πρόγραμμα Αγωγής Υγείας οργανώνεται γύρω από τέσσερεις βασικούς άξονες που αφορούν: (1) την ανάπτυξη και ενδυνάμωση του εαυτού, (2) την υιοθέτηση ασφαλούς και υγιεινού τρόπου ζωής, (3) τη δημιουργία και βελτίωση του κοινωνικού εαυτού, (4) τη διαμόρφωση ενεργού και υπεύθυνου πολίτη.

Από τους παραπάνω άξονες απορρέουν οι θεματικές ενότητες που συνιστούν το περιεχόμενο του μαθήματος, όπως η Συναισθηματική Αγωγή, η Οικογενειακή Αγωγή, η Σεξουαλική Διαπαιδαγώγηση, η Διατροφική Αγωγή, η Αγωγή Πρόληψης Εξαρτητικών Συμπεριφορών, η Αγωγή του Καταναλωτή, η Κυκλοφοριακή Αγωγή, η Περιβαλλοντική Αγωγή και Πολιτιστική Αγωγή.

Οι θεματικές αυτές δεν λειτουργούν αποσπασματικά αλλά ούτε και αυτόνομα, καθώς συγκροτούν ένα ενιαίο παιδαγωγικό πλαίσιο βασισμένο στη φιλοσοφία της Προαγωγής της Υγείας. Βάσει της φιλοσοφίας αυτής οι εκπαιδευτικοί Αγωγής Υγείας δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη βιωματική μάθηση και την ενεργό συμμετοχή, με απώτερο σκοπό την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών και μαθητριών και των δεξιοτήτων ζωής τους.

Η ένταξη της Αγωγής Ζωής και Υγείας στη νέα κατεύθυνση 5β – Εφαρμοσμένη Μάθηση στο Εμπόριο και τις Υπηρεσίες συνάδει απόλυτα με τη φιλοσοφία και τους στόχους της. Οι μαθητές/μαθήτριες που θα επιλέγουν αυτή την κατεύθυνση θα προετοιμάζονται για άμεση ένταξη στους χώρους εργασίας που σχετίζονται με την υγεία, την εξυπηρέτηση του κοινού και τη φροντίδα του ανθρώπου. Στο πλαίσιο αυτό, η Αγωγή Υγείας θα συνεχίσει να προσφέρει τις κρίσιμες δεξιότητες ζωής και εργασιακής ετοιμότητας, όπως υπεύθυνη συμπεριφορά, αυτορρύθμιση, επικοινωνία, ενσυναίσθηση, διαχείριση σχέσεων, κατανόηση θεμάτων υγείας και ασφάλειας, επαγγελματική δεοντολογία και σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Δεξιότητες που είναι απαραίτητες στην καθημερινότητα και όπου η ποιότητα της επαφής με τον άνθρωπο είναι εξίσου σημαντική με τη γνώση των διαδικασιών.

Σε μια εποχή αυξημένων ψυχοκοινωνικών και υγειονομικών προκλήσεων, η Αγωγή Υγείας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον μάθημα. Η προστασία, η ενδυνάμωση και η ολιστική ανάπτυξη των μαθητών/μαθητριών δεν αποτελούν διαπραγματεύσιμες επιλογές της εκπαίδευσης.

Η Αγωγή Υγείας δεν ζητά χώρο. Τον έχει ήδη κερδίσει μέσα από τον παιδαγωγικό της ρόλο, τη φιλοσοφία της Προαγωγής Υγείας και τις πραγματικές ανάγκες του σημερινού μαθητικού πληθυσμού.

*Εκπαιδευτικός Αγωγής Υγείας
Πρόεδρος Συνδέσμου Καθηγητών Αγωγής Υγείας
MSc Αγωγής Υγείας- Κλινικής Διαιτολογίας

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---