Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών 2025

Αναμορφώνοντας τη διδασκαλία ως επάγγελμα συνεργασίας: ένα μήνυμα για απόδοση εμπιστοσύνης και διεκδίκηση ευθύνης

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΙΧΑΗΛ*

Στις 5 Οκτωβρίου κάθε χρόνο τιμούμε την «Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών» η οποία καθιερώθηκε το 1994 για να θυμίζει την επέτειο της ‘Σύστασης’ της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ) και της UNESCO, το 1966, σχετικά με το Στάτους των εκπαιδευτικών. Στη Σύσταση του 1966 καταγράφονται ‘σημεία αναφοράς’ σχετικά με τα δικαιώματα και τις ευθύνες των εκπαιδευτικών και περιγράφονται ‘διεθνή πρότυπα’ για τα πιο σημαντικά επαγγελματικά, κοινωνικά, ηθικά και υλικά ζητήματα που αφορούν τους εκπαιδευτικούς. Τον εορτασμό της ημέρας συγκαλούν από κοινού: η UNESCO, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (International Labour Organization), η UNICEF και η Διεθνής Εκπαίδευση (Education International).

Στον παγκόσμιο χώρο, παρατηρούμε ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον για την εκπαίδευση σε πολλά επίπεδα. Το ενδιαφέρον αυτό, είναι ορατό στις εθνικές πολιτικές, στις εργασίες της ακαδημαϊκής κοινότητας και στις διακηρύξεις από υπερ-εθνικούς οργανισμούς όπως η UNESCO, η UNICEF, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) και η Παγκόσμια Τράπεζα (ΠΤ). Σε κάθε περίπτωση η συζήτηση εστιάζεται στην ανάγκη υιοθέτησης αλλαγών που θα διασφαλίζουν – χωρίς αποκλεισμούς - το δικαίωμα πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση, η οποία με τη σειρά της να συμβάλλει στην βιώσιμη ανάπτυξη των κοινωνιών και των οικονομιών, σε παγκόσμιο επίπεδο. Ανεξάρτητα από την προοπτική που υιοθετείται, από όλους τους διεκδικητές λόγου στα εκπαιδευτικά δρώμενα, οι εκπαιδευτικοί χαρακτηρίζονται ως κομβικά συστατικά μέρη στο οικοδόμημα της εκπαίδευσης και ως εμπλεκόμενοι ‘υψηλής προτεραιότητας’.

Η UNESCO, στην πρόσφατη έκθεσή της για το μέλλον της Εκπαίδευσης το 2025,  με τίτλο «Ας οραματιστούμε και πάλι το μέλλον μας μαζί: ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την εκπαίδευση»[i], ρητά επαναλαμβάνει ότι οι εκπαιδευτικοί έχουν να διαδραματίσουν έναν μοναδικό ρόλο στην οικοδόμηση ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για την εκπαίδευση και χαρακτηρίζει το έργο τους ως αναντικατάστατο.

«Οι εκπαιδευτικοί διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην καλλιέργεια του μεγαλύτερου πόρου κάθε χώρας: τα μυαλά των ανθρώπων της». Στη βάση αυτής της θέσης, το 2024, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών[ii] δημοσίευσε μια σειρά συστάσεων που αποσκοπούν στην ενίσχυση του ρόλου των εκπαιδευτικών για τη μεταμόρφωση της εκπαίδευσης και την προώθηση του 4ου Στόχου Βιώσιμης Ανάπτυξης ο οποίος αναφέρεται στην Ποιότητα της Εκπαίδευσης. Ένα βασικό μήνυμα των συστάσεων της UNESCO (2025)  για το μέλλον της εκπαίδευσης είναι η ανάγκη προώθησης της διδασκαλίας ως συνεργατικού επαγγέλματος. Στις συστάσεις της, η UNESCO τονίζει τον συλλογικό και σχεσιακό χαρακτήρα της διδασκαλίας, υπογραμμίζοντας ότι η ποιοτική εκπαίδευση διαμορφώνεται από τη συνεργασία, την κοινή ευθύνη και την επαγγελματική αλληλεγγύη.

Στο ίδιο πνεύμα, ο ΟΟΣΑ, του οποίου οι προσεγγίσεις σε συγκριτικούς πίνακες κατάταξης συχνά βρίσκονται στο επίκεντρο συζητήσεων, υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο των εκπαιδευτικών για την προετοιμασία των μαθητών για τον 21ο αιώνα, χαρακτηρίζοντάς τους ως φορείς συμπερίληψης (OECD, 2025)[iii].  Η Παγκόσμια Τράπεζα, κατά τον εορτασμό της «Παγκόσμιας Ημέρας Εκπαιδευτικών» το 2024, σε ανάρτησή της κάτω από τον τίτλο «Standing together for teachers»[iv] αναγνωρίζει ότι οι πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις για τη βελτίωση της εκπαίδευσης βασίζονται στους εκπαιδευτικούς. Στην διακήρυξή της, η Παγκόσμια Τράπεζα στέλνει το μήνυμα ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να αποτελέσουν πρότυπα, να μας εμπνεύσουν και να μας ενδυναμώσουν ώστε να συμμετέχουμε στις κοινότητές μας και να είμαστε ανθεκτικοί απέναντι στην αλλαγή.

Με ένα σταθερό ενδιαφέρον για την εκπαίδευση, η Ευρωπαϊκή Ένωση στον «Ευρωπαϊκό Εκπαιδευτικό Χώρο»[v], ο οποίος αποτελεί πρωτοβουλία για συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών για την οικοδόμηση πιο ανθεκτικών και χωρίς αποκλεισμούς εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων, αναγνωρίζει ρητά ότι οι εκπαιδευτικοί, οι εκπαιδευτές και οι σχολικοί ηγέτες διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην παροχή υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης χωρίς αποκλεισμούς. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση εστιάζεται στην αναβάθμιση και στην εκ νέου εκτίμηση του εκπαιδευτικού επαγγέλματος.

Σε κάθε βαθμίδα εκπαίδευσης οι εκπαιδευτικοί αποτελούν την καρδιά της εκπαιδευτικής διαδικασίας με αναντικατάστατη παρουσία. Οι εκπαιδευτικοί έχουν το προνόμιο να δημιουργούν γέφυρες σύνδεσης των μανθανόντων με τον κόσμο και τον εαυτό τους, καταλαβαίνοντας τις αληθινές ανάγκες των μαθητών τους και καλλιεργώντας πανανθρώπινιες αξίες. Αναγνωρίζοντας ότι ο ρόλος των εκπαιδευτικών δεν είναι απλά η μετάδοση γνώσης και πληροφορίας αλλά μάλλον η ουσιαστική διευκόλυνση όλων των μανθανόντων να φτάσουν στην ανακάλυψη του κόσμου και του εαυτού τους, η ανάγκη για πιο ουσιαστική επένδυση στον ρόλο των εκπαιδευτικών γίνεται ακόμα πιο επιβεβλημένη.

Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να είναι η αξία που έχουμε ανάγκη σε έναν κόσμο όπου όλα αλλάζουν τόσο γρήγορα και όπου η ‘κρίση’ ανθεί σε κάθε επίπεδο. Σε έναν κόσμο όπου συνεχίζουμε να βιώνουμε πληγές, οι φωτισμένοι και αφοσιωμένοι εκπαιδευτικοί μπορούν να είναι η δύναμη που χρειαζόμαστε για να κρατήσουμε την αισιοδοξία μας. Και οι εκπαιδευτικοί, μπορούν να ανταποκρίνονται καλύτερα στον κρίσιμο ρόλο και στις προσδοκίες των κοινωνιών όταν απολαμβάνουν σεβασμό, εμπιστοσύνη και υποστήριξη με τρόπο που να ενθαρρύνει και τους ίδιους να αναστοχάζονται για την αποστολή τους.

Το μήνυμα για τον εορτασμό της «Παγκόσμιας Ημέρας Εκπαιδευτικών» για το 2025 συμπυκνώνεται κάτω από θέμα: Recasting teaching as a collaborative profession (Αναμορφώνοντας τη διδασκαλία ως επάγγελμα συνεργασίας). Το θέμα για το έτος 2025, στρέφει το ενδιαφέρον στη συνεργασία ως βασικό μοχλό για την επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών και τον ευρύτερο μετασχηματισμό της εκπαίδευσης. Ωστόσο, όπως παρατηρούν στην κοινή τους διακήρυξη η UNESCO, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ILO), η UNICEF και η Διεθνής Εκπαίδευση (Education International)[vi] πολλοί εκπαιδευτικοί ασκούν το επάγγελμά τους χωρίς να διαθέτουν δομές συνεργασίας που να υποστηρίζουν και να ενισχύουν την παιδαγωγική πρακτική, την πρωτοβουλία, τον επαγγελματισμό και την ευημερία τους. Αυτό έχει αντίκτυπο στην ποιότητα και την ισότητα στην εκπαίδευσης και σε άλλα συναφή ζητήματα όπως η μειωμένη επαγγελματική ικανοποίηση, η αποξένωση και η αποχώρηση από το επάγγελμα.

Πολύ στοχαστικά, το θέμα της «Παγκόσμιας Ημέρας Εκπαιδευτικών», 2025, εστιάζεται στην αναμόρφωση του επαγγέλματος των εκπαιδευτικών με βασικό μοχλό τη συνεργασία σε πολλά επίπεδα, από την αίθουσα διδασκαλίας μέχρι τη χάραξη πολιτικών. Η συνεργασία προϋποθέτει διευκόλυνση και ενθάρρυνση της έκφρασης λόγου εκ μέρους των εκπαιδευτικών και θεσμοθέτηση της συμμετοχής τους σε καίρια θέματα που αφορούν την ανταπόκριση στην αποστολή τους και στις προσδοκίες των κοινωνιών. Την ίδια στιγμή, η εστίαση στην αξία της συνεργασίας αποτελεί κάλεσμα για διεκδίκηση ακόμα πιο μεγάλης ευθύνης από την ίδια την εκπαιδευτική κοινότητα.

 Η «Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών» αποτελεί μια παγκόσμια ευκαιρία για να τιμήσουμε το επάγγελμα του εκπαιδευτικού και να παροτρύνουμε τις κοινωνίες των πολιτών και τα κράτη να αναλάβουν δράσεις για να αναμορφωθεί το επάγγελμα του εκπαιδευτικού ως συνεργατικό επάγγελμα. Προϋπόθεση για αυτή την αναμόρφωση αποτελεί η επίδειξη εμπιστοσύνης από την πολιτεία και την κοινωνία των πολιτών και η διεκδίκηση ευθύνης εκ μέρους των εκπαιδευτικών.

Στη χώρα μας, πέρα από κάθε σχεδιασμό, υποδομή, πολιτική και δράση οι εκπαιδευτικοί παραμένουν η σημαντικότερη ποιότητα των σχολείων μας και είναι για αυτόν τον λόγο που η πολιτεία, διαχρονικά καλείται να επενδύσει στην ποιότητα αυτή, αποδίδοντας σημασία στην εκπαίδευση, στη διαρκή εξέλιξη και στην ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών. Η ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών αποτελεί πρόκληση και για τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς για να συναισθανθούν σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό την βαριά ευθύνη της αποστολής τους με γνήσιο επαγγελματισμό.

Η ανανέωση και αναβάθμιση του κύρους του εκπαιδευτικού επαγγέλματος παραμένει πρόκληση για την πολιτεία, την κοινωνία των πολιτών και την εκπαιδευτική κοινότητα ατομικά και συλλογικά. Η πολιτεία καλείται να αναλάβει θεσμικές πρωτοβουλίες, η κοινωνία οφείλει να απαιτήσει την ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και η εκπαιδευτική κοινότητα οφείλουμε να συμμετέχουμε στις εξελίξεις διεκδικώντας ρόλο και ευθύνη για την αναμόρφωση της εκπαίδευσης που αξίζουν τα παιδιά μας. Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον που ονειρευόμαστε, τιμούμε την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαιδευτικών με την πεποίθηση ότι οι εκπαιδευτικοί αξίζουν εκτίμηση και υποστήριξη για την αλλαγή που ονειρευόμαστε.

*Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου & Επιστημονικός Συνεργάτης στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας (Σχολή Επιστημών Αγωγής)

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---