Ας μετατραπεί το κάθε σχολείο σε χώρο ελπίδας και προοπτικής για κάθε παιδί

ΟΕΛΜΕΚ
09 Φεβ 2026 - 17:08

Ας μετατραπεί το κάθε σχολείο σε χώρο ελπίδας και προοπτικής για κάθε παιδί

ΤΗΣ ΑΝΤΡΗΣ ΝΕΟΦΥΤΟΥ*

Ο Dimitri μπήκε σιωπηλός στην τάξη και κάθισε στο τελευταίο θρανίο. Ο Βοηθός Διευθυντής, που τον συνόδευε ενημέρωσε ότι είναι από τη Βουλγαρία και ότι θα παρακολουθεί τα μαθήματα του σχολείου ως ακροατής. Στο τέλος της χρονιάς θα δώσει εξετάσεις για να ενταχθεί κανονικά στην τάξη. Τα υπόλοιπα παιδιά κάρφωσαν το βλέμμα πάνω του, κι αυτός βυθίστηκε στην καρέκλα του. Εγώ συνέχισα το μάθημα…Ο Dimitri δεν μιλούσε καθόλου ελληνικά ή αγγλικά. Επικοινωνούσαμε μόνο με νοήματα...Δίδασκα τότε το μάθημα των Νέων Ελληνικών σε 20 μαθητές μιας Β΄ τάξης Γυμνασίου βοηθώντας τους με όποιο τρόπο πίστευα ότι μπορούσα. Ο μαθητής αυτός ήταν ο 25^οςκαι αυτόν δεν μπορούσα να τον βοηθήσω, τουλάχιστον στον βαθμό που βοηθούσα τους υπόλοιπους μαθητές. Τα άλλα παιδιά δεν τον κοροϊδέψαν, δεν τον ενόχλησαν ούτε στιγμή... τούς ήταν απλά «αδιάφορος».

Μια μέρα, τελειώνοντας το μάθημα, ζήτησα από τους μαθητές, να μαζέψουν λίγο τα χαρτιά από το πάτωμα συγυρίζοντας την τάξη. Οι περισσότεροι βγήκαν γρήγορα έξω, ενώ ο Dimitri έσκυψε, μάζεψε τα χαρτιά και μού χαμογέλασε. Συνειδητοποίησα ότι, χωρίς να το πάρω είδηση, είχε αρχίσει να μαθαίνει «μόνος» του ελληνικά. Διερωτήθηκα ποιος ήταν ο δικός μου ρόλος στο «επίτευγμα» του Dimitri και προβληματίστηκα. ΄Ηθελα να του πω τόσα πολλά και να του «διδάξω» άλλα τόσα, όμως δεν μπορούσα,...έτσι, απλά, τον ευχαρίστησα!

Το περιστατικό με τον Dimitri συνέβη σχεδόν 30 ολόκληρα χρόνια πριν, όταν ξεκινούσα την επαγγελματική μου πορεία. Τι άλλαξε σήμερα στην Κύπρο ώστε να μιλάμε για συμπερίληψη και συμπεριληπτικό σχολείο; Η Κύπρος έκτοτε έχει αποδεχθεί πολλές σημαντικές διεθνείς συμφωνίες και διακηρύξεις, που σχετίζονται με τη συμπερίληψη και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικά όσον αφορά τα δικαιώματα των παιδιών, των ατόμων με αναπηρία και άλλων ευάλωτων ομάδων. Η Κύπρος επικύρωσε τη σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989) το 1991 και υπέγραψε τη Διακήρυξη της Σαλαμάνκα (1994), η οποία ενισχύει την ανάγκη για συμπερίληψη στην εκπαίδευση, υποστηρίζοντας την παροχή ίσων ευκαιριών για όλα τα παιδιά, συμπεριλαμβανομένων αυτών με αναπηρία. Η χώρας μας, επίσης, υποστήριξε τη Διακήρυξη του Incheon (2015), η οποία προάγει την έννοια της «εκπαίδευσης για όλους» με στόχο την επίτευξη της καθολικής, ποιοτικής εκπαίδευσης και της προώθησης της ένταξης σε όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης, χωρίς διακρίσεις. Η Κύπρος από τον Μάιο του 2004 υιοθέτησε επίσημα την ευρωπαϊκή πολιτική της κοινωνικής ένταξης και ενσωμάτωσης των μειονοτικών ατόμων και των ευπαθών ομάδων ως συστατικό στοιχείο για την επίτευξη της κοινωνικής συνοχής και αύξησης του κοινωνικού κεφαλαίου. Γίνεται αποδεκτή η πολιτισμική ετερότητα και προωθείται η ενσωμάτωση των παιδιών από διαφορετικές εθνικές ομάδες. Τα παιδιά των αιτούντων άσυλο και προσφύγων, που βρίσκονται στην Κύπρο φοιτούν δωρεάν σε δημόσια σχολεία και χαίρουν όλων των δικαιωμάτων, που απολαμβάνουν και τα παιδιά ελληνοκυπριακής καταγωγής. Έκτοτε, η κυπριακή δημοκρατία συμμορφώνεται με τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2030) για την εκπαίδευση και τη συνεχιζόμενη κατάρτιση, με σκοπό την προώθηση της ισότητας, την ενίσχυση της πρόσβασης σε ποιοτική εκπαίδευση για όλους και την υποστήριξη της ένταξης ευάλωτων ομάδων, όπως οι μετανάστες και τα άτομα με αναπηρία.

Ας αναρωτηθούμε όμως, πέρα από τις διεθνείς συμβάσεις, τα παιδιά αυτά «απολαμβάνουν» πραγματικά τις ίδιες ευκαιρίες με τους συμμαθητές τους στην καθημερινότητά τους; Εδώ έγκειται και η «αδυναμία» του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Δεν φθάνει μόνο να αποδεκτούμε τα παιδιά σε μια τάξη ως «παθητικούς ακροατές», αλλά να προβούμε σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες, ώστε να ενταχθούν ουσιαστικά στη μαθησιακή πράξη. Ο Θεοφιλίδης (2009, σ. 94) είναι επιγραμματικός σ’ αυτό σημειώνοντας: «Θεωρώ ότι πρέπει να εργαστούμε για ένα μοντέλο διαπολιτισμικής αρμονίας, έτσι ώστε να υπάρξει κοινωνική δικαιοσύνη και ισότητα ευκαιριών για όλους τους μαθητής». Δυστυχώς, όμως, μέχρι σήμερα τουλάχιστον, δεν έχουμε πετύχει αυτή την αρμονία.

Εγκύπτοντας στην έννοια της συμπερίληψης διαπιστώνουμε ότι ο όρος έχει αλλάξει ή διευρυνθεί τα τελευταία χρόνια. Μέχρι πρόσφατα η «συμπεριληπτική εκπαίδευση» ερμηνευόταν ως ένταξη μαθητών με αναπηρίες ή μαθησιακές δυσκολίες στη συμβατική διδασκαλία. Στις μέρες μας οι μαθητές φοιτούν και είναι ευπρόσδεκτοι σε τάξεις, ανάλογα με την ηλικία τους στα σχολεία της γειτονιάς τους και υποστηρίζονται για να μαθαίνουν, να συνεισφέρουν και να συμμετέχουν σε όλες τις πτυχές της σχολικής ζωής. Η συμπεριληπτική εκπαίδευση αφορά τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσουμε, σχεδιάζουμε τα σχολεία, τα προγράμματα και τις δραστηριότητες, έτσι ώστε όλοι οι μαθητές να μπορούν να μαθαίνουν και να συμμετέχουν. Επίσης, αφορά την παροχή ποιοτικής εκπαίδευσης, η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες όλων μαθητών οδηγώντας σε άρση όσων εμποδίων οδηγούν σε αποκλεισμό.

Η ανεκτικότητα, η αμοιβαία κατανόηση και η υιοθέτηση των ανθρωπιστικών αξιών, όπως του διαλόγου, της αγάπης, της συνεργασίας είναι παράγοντες που μπορούν να επιτρέψουν την αρμονική συνύπαρξη των ανθρώπων και να δώσουν σε όλους ίσες ευκαιρίες για να αναπτυχθούν και να ζήσουν ευτυχισμένοι. Ο ρόλος μας ως εκπαιδευτικοί είναι καταλυτικός. «Μπορούμε να συμβάλουμε ουσιαστικά στο πλαίσιο των νέων κοινωνικών τάσεων, στην αλληλεξάρτηση, στη νέα μορφή ρόλων στις τοπικές κοινότητες και στις γενικότερες αλλαγές στο παγκόσμιο σκηνικό;». (Κυπριανός, 2009, σ. 75).

Η παροχή ισότιμων και επαρκών εκπαιδευτικών παροχών προς τις μειονοτικές ομάδες, ώστε να ικανοποιηθεί η πρόβλεψη του νόμου «...για ίδιες προϋποθέσεις με αυτές που ισχύουν για τους πολίτες της Δημοκρατίας» προϋποθέτει τη λήψη πρόσθετων ειδικών μέτρων που αναφέρονται σε «ποιοτικές» διαστάσεις της πρόσβασης στην εκπαίδευση και αφορούν ειδικά είτε προσαρμοσμένα αναλυτικά προγράμματα είτε υλική υποστήριξη σε φτωχά παιδιά πρόσφυγες ή αιτούντες άσυλο είτε έμφαση σε δεξιότητες μακροπρόθεσμης αξιοποίησης, ώστε τα παιδιά αυτά να μπορούν να παρακολουθήσουν ανεμπόδιστα και με τις μικρότερες δυνατές επιπτώσεις που έχει το χαμηλό επίπεδο γνώσης της Ελληνικής γλώσσας. (Μιχαρικόπουλος, 2009, σ. 56).

Η Υπουργός Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας Δρ Αθηνά Μιχαηλίδου έθεσε εξαρχής ως προτεραιότητα της εκπαιδευτικής της πολιτικής τον σεβασμό στη διαφορετικότητα σημειώνοντας ότι «Η συμπερίληψη δεν είναι επιλογή, αλλά υποχρέωση σε μια ευνομούμενη κοινωνία». Στις αναφορές της Υπουργού τον Απρίλιο του 2025 στην εφημερίδα Φιλελεύθερος η Υπουργός ενημέρωσε ότι τροχοδρομείται αλλαγή ονομασίας της υφιστάμενης νομοθεσίας με τη συγκατάθεση των γονέων, αλλά και την καταγραφή των υποχρεώσεων τους. Πρόκειται για εισηγήσεις για τροποποίηση των περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών με Ειδικές Ανάγκες νόμων, κανονισμών και άλλων διαδικασιών, στο πλαίσιο του διαλόγου για τη μετάβαση στο συμπεριληπτικό σχολείο, προσπάθεια που έχει γίνει γνωστή ως μετάβαση από την Ειδική στην Ενιαία Εκπαίδευση. Στις 4 Ιουλίου 2025 στην εφημερίδα Paideia-News. Η Υπουργός ανέφερε ότι «Εργαζόμαστε σε ένα νομοσχέδιο ουσίας για να δώσουμε επιτέλους λύσεις» και στη Cyprus Times συμπλήρωσε ότι «εντός του 2025 θα κατατεθεί το νομοσχέδιο για ειδική εκπαίδευση» σημειώνοντας ότι «η συμπερίληψη των παιδιών με αναπηρίες και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες αποτελεί σταθερή και αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα».

Τα μηνύματα των καιρών είναι θετικά. Το σημαντικό είναι η κυπριακή κοινωνία να συνειδητοποιήσει ότι η συμπερίληψη είναι μια διαρκής διαδικασία και όχι μια στατική κατάσταση. Απαιτεί αλλαγή κουλτούρας και όχι απλώς πολιτικών χρησιμοποιώντας ως κλειδιά υλοποίησης τη συνεργασία, την επιμόρφωση και την αξιολόγηση. Η Κύπρος βρίσκεται σε πορεία μεταρρύθμισης προς τη συμπερίληψη με αρκετές θετικές ενδείξεις, αλλά και δυσκολίες. Τελικά, η κυπριακή πολιτεία άκουσε τι είχαν να πουν τα παιδιά, αφού ως μέλη της κυπριακής πραγματικότητας μπορούν κι αυτά να συμβάλουν στη βελτίωση της κοινωνίας μας.

Με την πάροδο μερικών μηνών από την άφιξη του Dimitri, κάποιοι από τους συμμαθητές και συμμαθήτριές του έδειξαν να ενδιαφέρονται γι’ αυτόν πραγματικά, και αυτό με χαροποίησε ιδιαίτερα. Συγκεκριμένα μια μαθήτρια σε μια ενδοσχολική εκδήλωση που οργανώσαμε με θέμα τον «κοινωνικό αποκλεισμό» έγραψε το εξής:

«...Εκείνο που ξέρω και δεν το ξεχνώ είναι η αγάπη, μια λέξη με πέντε γράμματα, τόσο μικρή μα και τόσο περίπλοκη, που δεν εκφράζεται ποτέ με τις σωστές λέξεις. Πάντα βάζουμε μπροστά το εγώ και ξεχνούμε ότι υπάρχει το εσύ και το εμείς, γιατί πάντα μας αρέσουν όλα τα πράγματα και όλοι οι άνθρωποι να είναι ίδιοι. Στην τάξη μου φέτος δεν είμαστε όλοι οι ίδιοι, είμαστε διαφορετικοί, είμαστε όμως μαζί...»

Δεν χρειάζεται να προσθέσω τίποτα άλλο...είμαστε σε καλό δρόμο. Ας δείξουμε λίγη περισσότερη αγάπη και εμπιστοσύνη σ’ αυτά τα παιδιά παρέχοντάς τους ίσες ευκαιρίες μάθησης για να μπορέσουν κάποια στιγμή να ξεδιπλώσουν άφοβα τις ιδιαίτερες κλίσεις και τα ταλέντα τους. Ας συμπορευθούμε στον δρόμο που χάραξε η Υπουργός Παιδείας «μετατρέποντας κάθε σχολείο σε χώρο ελπίδας και προοπτικής για κάθε παιδί»

Βιβλιογραφικές Αναφορές

CyprusTimes (Ιούλιος 2025) Δηλώσεις Υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας

Ευρωπαϊκή Οδηγία (2030). Στρατηγική για την Εκπαίδευση και Κατάρτιση

Θεοφιλίδης, Χρ. (2009). Ρωγμές στο παγόβουνο της παραδοσιακής διδασκαλίας. Αθήνα: Γρηγόρης.

Κυπριανός, Λ. (2009). Η ποιότητα της Εκπαίδευσης: Η περίπτωση της Μέσης Γενικής Εκπαίδευσης. Ομιλία στην Ημερίδα του Παν/μίου Λευκωσίας με θέμα «Ποιότητα σην Εκπαίδευση».

Μιχαρικόπουλος, Δ. Γ.(2009). Πίσω από τον καθρέφτη. Κοινωνικά χαρακτηριστικά των Αιτούντων Άσυλο στην Κύπρο. Αθήνα: Παπαζήση.

Παγκόσμιου Φόρουμ για την Εκπαίδευση (2015). Διακήρυξη του Incheon της Κορέας

Paideia-News (Ιούλιος 2025). Δηλώσεις Υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας

Γενική Συνέλευση ΟΗΕ (1989). Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, άρθρο 28 και 29

UNESCO (1994): Διακήρυξη της Σαλαμάνκα

Φιλελεύθερος (Απρίλιος 2025). Δηλώσεις Υπουργού Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας με τίτλο «Εισηγήσεις Υπουργείου Παιδείας για τη μετάβαση στο Συμπεριληπτικό Σχολείο – Αγγίζουν την Ενιαία Εκπαίδευση»

*Β.Δ., Φιλόλογος

Γ΄ΤΕΣΕΚ Λεμεσού