Ειδική Εκπαίδευση 2026: Εμπειρικές διαπιστώσεις - προβληματισμοί

ΠΟΕΔ
26 Μαρ 2026 - 10:35

Ειδική Εκπαίδευση 2026: Εμπειρικές διαπιστώσεις - προβληματισμοί

ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΟΥΛΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ* ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΝΤΡΙΑΣ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗ**

Ο χώρος της ειδικής εκπαίδευσης διαχρονικά ταλαιπωρείται από ταμπέλες, προκαταλήψεις και στερεότυπα από τα οποία προσπαθεί να απαλλαχθεί…

Σε μια εποχή που ακόμη και σήμερα οι διαφορετικές φιλοσοφίες, προσεγγίσεις, ταμπέλες και στερεότυπα τύπου “αποκλεισμός”, “ενιαία” , “ειδική μονάδα” προβληματίζουν, διχάζουν, επηρεάζουν και καθορίζουν ή πρόκειται να καθορίσουν την ανάπτυξη και πορεία ζωής πολλών παιδιών, η ειδική εκπαίδευση στην Κύπρο φαίνεται να περνά από ένα σημαντικό, κομβικό και κρίσιμο σημείο της ιστορίας της. Οι αποφάσεις, οι οποίες πρόκειται να παρθούν και στην πορεία να υλοποιηθούν απαιτούν σοβαρή και επιστημονική μελέτη όλων των παραμέτρων.

Υπηρετώντας με σεβασμό και αγάπη τον χώρο της Ειδικής Εκπαίδευσης και Λογοθεραπείας εδώ και δύο δεκαετίες καταθέτουμε την δική μας ματιά, τις δικές μας εμπειρικές διαπιστώσεις και προβληματισμούς.

Κοινή φιλοσοφία και όραμα ο θεσμός της Ειδικής Εκπαίδευσης να δίνει θέση, φωνή, ευκαιρίες και επιλογές στα παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές και να εδραιώνει συνθήκες καλής επικοινωνίας, συνεργασίας με ειδικούς και οικογένεια. Ένα μοντέλο οργάνωσης και λειτουργίας το οποίο εστιάζεται στις εξατομικευμένες διαφορές και ανάγκες κάθε παιδιού χωρίς να παραβλέπει το δικαίωμα της συνύπαρξης…μια ισορροπία σε πολύ λεπτή γραμμή… ισορροπία που για να κρατηθεί χρειάζεται δεξιοτεχνία και επιστημονική γνώση… ένα συναρπαστικό ταξίδι με καθημερινές ευχάριστες εκπλήξεις…

Κοινά εξατομικευμένα παρεμβατικά και εκπαιδευτικά προγράμματα βασισμένα σε σύγχρονες θεραπευτικές μεθόδους παρέμβασης, κοινό πρόγραμμα αξιολόγησης και παρέμβασης ειδικού εκπαιδευτικού - λογοπαθολόγου, κοινή ιεράρχηση και στοχοθέτηση και ποικίλα παρεμβατικά πλαίσια με διαφοροποίηση ως προς τους έμφαση στόχους. Μέσα από όλα αυτά και με την πάροδο του χρόνου αναπτύξαμε “καλές πρακτικές”, προσεγγίσεις οι οποίες δουλεύουν καλά, είναι αποτελεσματικές και είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν ξανά και ξανά για την πραγμάτωση στόχων και για την ανάπτυξη κάθε παιδιού ξεχωριστά.

Η πρώιμη παρέμβαση και εκπαίδευση με τον σωστό και επιστημονικό τρόπο μπορεί να οδηγήσει το κάθε παιδί με οποιαδήποτε δυσκολία στην βέλτιστη του έκβαση. Η αναγνώριση και ο σεβασμός των αναγκών κάθε παιδιού και οικογένειας αποτελεί το βασικότερο κριτήριο για επιλογή και δημιουργία του εξατομικευμένου προγράμματος για κάθε παιδί.

Το “πλαίσιο” ως “πλαίσιο” δεν θα πρέπει να καθορίζει και να ορίζει την ανάπτυξη, την εμπλοκή και συμμετοχή κάθε παιδιού. Υπάρχουν απίστευτοι τρόποι, μηχανισμοί και δυνατότητες οργάνωσης και λειτουργίας στο πλαίσιο ειδικής μονάδας όπου η εξατομίκευση, η ανάπτυξη δεξιοτήτων με επιστημονικό τρόπο , η κοινωνικοποίηση μπορούν να αναπτυχθούν αρμονικά και με απόλυτο σεβασμό στις ατομικές ανάγκες του κάθε παιδιού ξεχωριστά.

Για παράδειγμα, το πλαίσιο της ειδικής μονάδας μπορεί να λειτουργήσει ως “θερμοκήπιο” για την ανάπτυξη εξατομικευμένων δεξιοτήτων ανάλογα πάντα με τις ανάγκες και δυνατότητες κάθε παιδιού ξεχωριστά. Με αυτό τον τρόπο κάθε παιδί μπορεί να οδηγηθεί στην βέλτιστη του έκβαση. Κάθε παιδί με οποιαδήποτε δυσκολία οποιουδήποτε βαθμού δικαιούται και πρέπει να έχει την ευκαιρία και την πρόσβαση σε εξειδικευμένη παρέμβαση και εκπαίδευση. Η προεπικοινωνία - επικοινωνία, μίμηση, κοινωνικοποίηση, παιχνίδι, ένταξη και συμμετοχή είναι κάποιες από τις δεξιότητες οι οποίες αναπτύσσονται στοχευμένα, μεθοδευμένα και με την υποστήριξη εξειδικευμένων τεχνικών με απώτερο στόχο την κατάκτηση, γενίκευση και την συντήρηση στο πλαίσιο της τάξης. Καμιά δεξιότητα που αφορά τα πιο πάνω και άλλα τόσα δεν μπορεί να εκδηλωθεί “αυτόματα” και “αβίαστα” χωρίς την εξατομικευμένη και εξειδικευμένη παρέμβαση, ειδικότερα σε παιδιά με ΔΑΦ. Την ίδια στιγμή κάθε παιδί δικαιούται να ανήκει στην μεγάλη ομάδα των συνομιλήκων, να έχει θέση και ρόλο στην τυπική τάξη και να είναι ενεργό μέλος της σχολικής πραγματικότητας.

Ως μάχιμοι ειδικοί εκπαιδευτικοί -θεραπευτές στο δημόσιο σχολείο πάνω από δύο δεκαετίες έγνοια μας είναι η συνύπαρξη και ο συνδυασμός αυτών των δύο προσεγγίσεων χωρίς η μια να περιορίζει, να επισκιάζει και να παραβλέπει την άλλη.

Χρέος μας είναι να δώσουμε επιλογές φοίτησης σε όλα τα παιδιά εξατομικευμένα, αναλόγως αναπηρίας, διαταραχών, αναγκών, δυσκολιών και δυνατοτήτων. Κάποια παιδιά λειτουργούν καλύτερα σε τυπική τάξη με στήριξη ή όχι, με στήριξη από τεχνολογικό εξοπλισμό ή όχι, με διαφοροποιημένο υλικό ή όχι, σε ειδική μονάδα με λιγότερη ή περισσότερη ένταξη, κάποια άλλα σε ειδικό σχολείο με μερική ή όχι φοίτηση στο γενικό πλαίσιο … οι συνδυασμοί πολλοί… η ευελιξία απαραίτητη… η εξατομίκευση υποχρέωση.

*Β.Α Ψυχολογία, Μ.Α Ψυχοπαιδαγωγική παιδιών με ειδικές ανάγκες, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Ειδική Εκπαιδευτικός στην Προδημοτική και Δημοτική Εκπαίδευση

**Μ.Α Ειδική Παιδαγωγική με ειδικότητες 1. Λογοθεραπεία 2. Παιδαγωγική συμπεριφοράς, Πανεπιστήμιο Λειψίας, Γερμανία

Λογοπαθολόγος στην Προδημοτική και Δημοτική Εκπαίδευση