Η εμπειρία μου από τη σκιώδη εργασία στην Φινλανδία μέσω του Εrasmus+

ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΧΑΛΛΟΥΜΑ*

Πρόσφατα επισκέφτηκα το Kaarina Lukio, κοντά στην πόλη Turku της Φινλανδίας, για μια σχολική εβδομάδα σκιώδους εργασίας στα πλαίσια του βραχύχρονου προγράμματος Erasmus+[i] του Λυκείου μου. Tα προγράμματα Εrasmus+ συμβάλλουν σημαντικά στην προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη, καθώς και στη διαπολιτισμική επίγνωση και επικοινωνία των συμμετεχόντων.

Η εμπειρία μου -τόσο η εκπαιδευτική όσο και η διαπολιτισμική- ήταν μοναδική μιας και μου δόθηκε η ευκαιρία να βιώσω, έστω και για λίγο, την κουλτούρα και το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας εκ των έσω. Το Φινλανδικό μοντέλο, όπως είναι γνωστό, θεωρείται πετυχημένο σε πολλούς τομείς: εκπαίδευση, ποιότητα ζωής, ψυχική υγεία κ.ά. Στο παρόν άρθρο μοιράζομαι τις εμπειρίες, γνώσεις και σκέψεις μου που αποκόμισα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης μου στο συγκεκριμένο Λύκειο.

Αυτό που αποτελεί βασική αξία και αρχή στην Φινλανδία είναι η αμοιβαία εμπιστοσύνη και ο σεβασμός που επικρατούν σε όλους τους τομείς της ζωής και έχουν ένα διαφορετικό και βαθύτερο νόημα σε σχέση με την Κύπρο. Συγκεκριμένα στο εκπαιδευτικό σύστημα δεν υπάρχουν διαχωρισμοί και ιεραρχίες, όλοι είναι ίσοι μεταξύ ίσων και κανένας δεν προσπαθεί να επιβληθεί. Οι μαθητές αποκαλούν τους καθηγητές τους με το μικρό τους όνομα και το ίδιο ισχύει για  τους καθηγητές προς τον διευθυντή/τρια τους ή  τους προϊσταμένους τους.

Στο Λύκειο που επισκέφτηκα, αν και σε μια μικρή πόλη, οι μαθητές συμπεριφέρονται υπεύθυνα και ώριμα, σαν φοιτητές πανεπιστημίου. Το κουδούνι δεν χτυπά ποτέ, ούτε για έναρξη, ούτε για αλλαγή μαθήματος ή διάλειμμα, καθώς οι μαθητές προσέρχονταν πάντα στην ώρα τους σύμφωνα με το ωρολόγιο πρόγραμμα. Οι σχολικοί κανόνες γίνονται σεβαστοί από όλους και δεν υπάρχουν προειδοποιήσεις όσον αφορά τα προαναφερθέντα  ή ποινές, ούτε βανδαλισμοί της σχολικής περιουσίας -δεν υπάρχει χαραγμένη ούτε  μια γραμμή σε θρανίο ή  σε τοίχο- ή εκφοβισμός  μεταξύ  συνομηλίκων. Επιπρόσθετα, οι σχολικές εγκαταστάσεις είναι μοντέρνες με όλες τις διευκολύνσεις και σύγχρονο υλικοτεχνικό εξοπλισμό στις τάξεις, δεδομένου ότι η ευημερία των μαθητών θεωρείται σημαντικότερη από την ακαδημαϊκή τους επιτυχία. Το Φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία  στη φροντίδα της ψυχικής και σωματικής υγείας των μαθητών που θεωρούνται βασικές δεξιότητες ζωής.  Όσον αφορά την μάθηση, η συντριπτική πλειονότητα των  μαθητών -σε τάξη με είκοσι μαθητές- δηλώνει ότι αγαπά το σχολείο, σε αντίθεση με αντίστοιχη τάξη στην Κύπρο, όπου η πλειονότητα δηλώνει το αντίθετο[ii]. Στην ευρύτερη κοινωνική ζωή, οι Φινλανδοί δηλώνουν ικανοποιημένοι με τη  ζωή τους· αυτό οφείλεται στις κοινωνικές παροχές, στο κοινωνικό κράτος δικαίου, στην ασφάλεια, στην ισότητα και στην εμπιστοσύνη που η πολιτεία τους παρέχει σε όλα τα επίπεδα. Γι΄ αυτό η Φινλανδία βρίσκεται στην κορυφή της λίστας με τις πιο ευτυχισμένες χώρες στον κόσμο, ενώ η Κύπρος καταλαμβάνει τις χαμηλότερες θέσεις! [iii]

Επιπλέον το Φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα σέβεται τους φορολογούμενους πολίτες του· δεν υπάρχει παραπαιδεία και σχεδόν καθόλου ιδιωτικά σχολεία, αφού το δημόσιο σύστημα παρέχει ίσες ευκαιρίες σε όλους τους μαθητές. Η προετοιμασία για τις Matriculation Exams (απολυτήριες εξετάσεις) στην τελευταία τάξη του λυκείου γίνεται αποτελεσματικά εντός του σχολικού χρόνου. Οι Μatriculation Exams είναι οι μόνες ενιαίες εξετάσεις στη χώρα στις οποίες  παρακάθονται οι μαθητές και αποτελούν το πανεθνικό μέτρο αξιολόγησης των ακαδημαϊκών επιδόσεων των αποφοίτων. Οι εν λόγω εξετάσεις έχουν ιδιαίτερη σημασία  για τους Φινλανδούς, καθώς με βάση αυτές οι μαθητές εξασφαλίζουν την  είσοδό τους  στα πανεπιστήμια ή στην αγορά εργασίας. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι Φινλανδοί διδάσκονται τα Φινλανδικά και τα Σουηδικά ως μητρικές γλώσσες, ενώ τα Αγγλικά αποτελούν την πρώτη ξένη γλώσσα. Στο Λύκειο οι μαθητές διδάσκονται Αγγλικά 3x75’ περιόδους την εβδομάδα και όλοι οι απόφοιτοι τους αποκτούν το Β2 CEFR level (καλό επίπεδο) και σε πολλές περιπτώσεις και το C1 (πολύ καλό επίπεδο). Αντιθέτως, στα δημόσια λύκεια της Κύπρου η πλειονότητα των μαθητών διδάσκεται Αγγλικά 2x45΄ (ή 2Χ40´) περιόδους την εβδομάδα και οι πλείστοι απόφοιτοι αποκτούν μόνο  το επίπεδο B1 (μέτριο επίπεδο), καθώς το σύστημα δεν τους επιτρέπει να επιλέξουν ενισχυμένα Αγγλικά, πλην ορισμένων περιπτώσεων. Κατά συνέπεια, λόγω έλλειψής ίσων ευκαιριών, οι μαθητές των Κυπριακών δημοσίων σχολείων δεν έχουν άλλη επιλογή από την παραπαιδεία.

Όσον αφορά τη διδασκαλία των Αγγλικών, δεν παρατηρούνται ουσιώδεις διαφορές στη μεθοδολογία μεταξύ Κύπρου και Φινλανδίας, καθώς οι διδακτικές μας μέθοδοι, οι προσεγγίσεις και η επαγγελματική ανάπτυξη των καθηγητών Αγγλικών ευθυγραμμίζονται με τις σύγχρονες διεθνείς τάσεις. Υιοθετούμε μαθητοκεντρικές και διαδραστικές πρακτικές, ενσωματώνουμε την  τεχνολογία στη διδασκαλία και προάγουμε την ανάπτυξη οριζοντίων δεξιοτήτων μέσω της διαθεματικότητας. Η  διδασκαλία των Αγγλικών γενικότερα, ως παγκόσμια γλώσσα, συμβάλλει στην ανάπτυξη ψηφιακών, επικοινωνιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων, στη διαπολιτισμική επίγνωση, στην αναλυτική και κριτική σκέψη, στην ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και στην καλλιέργεια της ενεργής παγκόσμιας πολιτότητας. Τέλος, οι Φινλανδοί μαθητές ξεκινούν την εκμάθηση Αγγλικών στην Β΄ τάξη δημοτικού (8 ετών), καθώς προτεραιότητα δίνεται στην εκμάθηση της μητρικής γλώσσας, ενώ στην Κύπρο η εκμάθηση των Αγγλικών αρχίζει στην Α΄ τάξη του Δημοτικού (6 ετών). Παρ’ όλα αυτά, οι Φιλανδοί μαθητές τελικά παρουσιάζονταν καλύτερα αποτελέσματα, επειδή ακολουθείτε σωστή γλωσσική εκπαίδευση στα επόμενα αναπτυξιακά στάδια του μαθητή σε σύγκριση με την Κύπρο.

Περαιτέρω οι Φινλανδοί  εκπαιδευτικοί δεν αξιολογούνται ή δεν επιθεωρούνται από κανέναν γιατί απλά είναι όλοι προσοντούχοι, με μεταπτυχιακά στην εκπαίδευση και καταρτισμένοι από τα πανεπιστήμια για να κάνουν καλά την δουλειά τους.  Επίσης σημαντικό είναι ότι χαίρουν εμπιστοσύνης και σεβασμού τόσο από μαθητές διευθυντές (προϊσταμένους) και την κοινωνία. Ακολουθούν γενικά τα αναλυτικά προγράμματα που ορίζει το Υπουργείο Παιδείας της χώρας, αλλά έχουν αυτονομία στην επιλογή διδακτικών μεθόδων και προσεγγίσεων ανάλογα με τις ανάγκες των μαθητών τους και της τοπικής κοινωνίας. Επιπλέον αυτοί αποφασίζουν για τον τρόπο αξιολόγησης των μαθητών τους, αν δηλαδή θα έχουν μικρές εξετάσεις που οι ίδιοι ετοιμάζουν, μελέτες, διαγωνίσματα κτλ.

Το Λύκειο Κααρίνα που επισκέφτηκα έχει περίπου 400 μαθητές, 33 καθηγητές, μια διευθύντρια και έναν υποδιευθυντή. Οι καθηγητές προσλαμβάνονται από την διευθύντρια και υπηρετούν στο συγκεκριμένο σχολείο μέχρι την συνταξιοδότηση τους, εφόσον το επιθυμούν. Το ίδιο ισχύει και για τους διευθυντές, οι οποίοι διορίζονται από τον δήμο, καθώς τα σχολεία χρηματοδοτούνται από τους δήμους  και   η διαχείρισή τους επαφύεται κυρίως σε αυτούς. Σε σχέση με το διδακτικό κομμάτι, παρακολουθώντας διδασκαλίες από καθηγητές διαφόρων ειδικοτήτων, διαπίστωσα ότι δεν κάνουν κάτι «μαγικό» ή πολύ διαφορετικό στη διδασκαλία τους από εμάς, που να εξηγεί τις υψηλές επιδώσεις των μαθητών τους σε διεθνείς εξετάσεις ή την ευημερία και την χαρά της μάθησης που φαίνεται να απολαμβάνουν οι μαθητές. Αξίζει να αναφερθεί ότι όλοι καθηγητές και μαθητές χρησιμοποιούν πλατφόρμες διδασκαλίας (Google Classroom και σύντομα Τeams MS) για επικοινωνία, ανάθεση και κατάθεση εργασιών σε καθημερινή βάση. Επιπρόσθετα  όλοι η μαθητές έχουν τον δικό τους υπολογιστή, χορηγημένο από την κυβέρνηση -όπως και τα γεύματα των μαθητών όλων των βαθμίδων- εδώ και μια δεκαετία.

Όσον αφορά στους μαθητές επιτρέπεται να έχουν κινητά μαζί τους ή στα θρανία, τα οποία όμως δεν χρησιμοποιούν. Υπάρχει γενικά ησυχία κατά την διάρκεια του μαθήματος,  και οι μαθητές εργάζονται και μαθαίνουν από εσωτερικά κίνητρα, ενώ η προσοχή τους δεν διασπάται από τις ηλεκτρονικές συσκευές ή τους συμμαθητές τους, πλην ορισμένων μεμονωμένων εξαιρέσεων.  Παρ΄ όλα αυτά, ορισμένοι καθηγητές προβληματίζονται από αυτές τις μεμονωμένες περιπτώσεις και επιλέγουν να συνδυάζουν την ψηφιακή διδασκαλία με παραδοσιακούς τρόπους διδασκαλίας  (φυλλάδια, χαρτί, πένα). Tον τελευταίο καιρό υπάρχει συζήτηση στη χώρα για τις προκλήσεις της αποκλειστικής χρήσης της τεχνολογίας στη διδασκαλία. Η Σουηδία, με παρόμοιο σύστημα, μετά από μια δεκαετία αποκλειστικά ψηφιακής μάθησης επιστρέφει σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση που συνδυάζει την παραδοσιακή διδασκαλία -πένα και χαρτί- με την τεχνολογία[iv]. Ο αντιπερισπασμός από τις συσκευές κατά την διάρκεια του μαθήματος σε συνδυασμό με μελέτες που δείχνουν ότι οι μαθητές κατανοούν και θυμούνται πληροφορίες καλύτερα όταν τις διαβάζουν σε χαρτί, καθώς και η σημασία της γραφής των γραμμάτων για την ορθογραφία των λέξεων στρέφουν τις Βόρειες χώρες, με τα πρωτοποριακά τους εκπαιδευτικά συστήματα, σε παραδοσιακές μεθόδους σε συνδυασμό με την τεχνολογία.

Μια ακόμη ουσιαστική διαφορά με το δικό μας εκπαιδευτικό σύστημα είναι ότι για να εισαχθεί κάποιος σε λύκειο πρέπει να υποβάλει αίτηση και να πληροί κριτήρια, που συνήθως είναι να έχουν βαθμό απολυτηρίου γυμνασίου άνω του 7/10. Ο συνολικός βαθμός απορρέει  από τις αξιολογήσεις των μαθητών στα διάφορα μαθήματα από τους καθηγητές τους. Σημαντικό επίσης είναι ότι σχεδόν το ήμισυ του μαθητικού πληθυσμού επιλέγει την Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση, η οποία προσφέρει ποικιλία μαθήματων (π.χ. αισθητική -μανικιούρ, πεντικιούρ-, βοηθός νοσηλευτή, εργαστηριακές ειδικότητες). Μια άλλη διαφορά σε σχέση με το κυπριακό σύστημα είναι ότι οι μαθητές ξεκινούν τη βασική τους εκπαίδευση στα επτά  και αποφοιτούν περίπου στα  δεκαεννέα.

Όλοι αντιλαμβανόμαστε τη σημασία της σωστής διαπαιδαγώγησης και της  εκπαίδευσης  των παιδιών μας, αλλά όταν υπάρχει διαφορά στην διαπαιδαγώγηση μεταξύ σπιτιού και εκπαιδευτικού ιδρύματος ή όταν ο/η μαθητής/τρια δεν επιθυμεί ή δεν έχει τις ικανότητες να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του Λυκειακού κύκλου, τότε δημιουργούνται προβλήματα. Ας δώσει επιτέλους το ΥΠΑΝ ίσες ευκαιρίες και επιλογές στους μαθητές μας, για να προετοιμάζονται καλύτερα για τη ζωή και το μέλλον τους. Ας μην τους δείχνει ως μοναδική οδό το Ενιαίο  Λύκειο, στο οποίο καταλήγει η πλειοψηφία των μαθητών, χωρίς πολλοί να γνωρίζουν σε ποιες ατραπούς θα τους οδηγήσει.

Καταλήγοντας, είναι σημαντικό -όπως μου ανέφερε και η κ. Λίζα Paavilainen, διευθύντρια του Λυκείου Κααρίνα- ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα δεν εξάγονται, ούτε εισάγονται αυτούσια, αφού είναι αλληλένδετα με την κουλτούρα και την φιλοσοφία ζωής μια χώρας. Πιστεύω, όμως, ότι μελετώντας το Φινλανδικό εκπαιδευτικό σύστημα μπορούμε να προβληματιστούμε αρχικά για το δικό μας συγκείμενο και να κάνουμε αυτοκριτική σε προσωπικό, εκπαιδευτικό και πολιτικό επίπεδο. Θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε βέλτιστες πρακτικές, όπως την παροχή ίσων ευκαιριών στα δημόσια σχολεία και περισσότερες Τεχνικές και Επαγγελματικές Σχολές με περισσότερους κλάδους, ώστε οι μαθητές να μην αδικούνται, να μην καταπιέζονται και πάνω απ΄ όλα να είναι ευτυχισμένοι. Αν η ευημερία των μαθητών γίνει η προτεραιότητα μας τότε θα ακολουθήσει και η επιτυχία τους στην εκπαίδευση και γενικά στη ζωή. Με αυτό τον τρόπο ίσως δώσουμε λύσεις στα πολλαπλά προβλήματα που ταλανίζουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα και αναβαθμίσουμε πραγματικά την παιδεία της χώρας μας.

[1] https://erasmus-plus.ec.europa.eu/opportunities/opportunities-for-individuals/training-opportunities-for-staff

[1] Αποτελέσματα ερωτηματολογίου ανάμεσα σε 20 Φιλανδούς και 20 Κύπριους μαθητές που διεξήγαγα στη Φιλανδία κατά την διάρκεια της σκιώδους εργασίας μου και στην Κύπρο μόλις επέστρεψα:

[1] https://www.happierlivesinstitute.org/2025/03/20/the-top-25-happiest-countries-in-2025-plus-our-four-favourite-findings-from-the-2025-world-happiness-report/

[1] https://www.thethinkacademy.com/blog/edubriefs-sweden-education-shift-from-digital-learning-to-pen-and-paper/

 

 

 

 

 

 

 

Tags ΕΛΕΝΗΣ ΧΑΛΛΟΥΜΑ, ΣΚΙΩΔΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ, ΠΟΣΟ ΣΟΥ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ, TURKU ΦΙΛΑΝΔΙΑ, ERASMUS+

---

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---