- Μέση Τεχνική
- 08 Μαρ 2026 - 09:54
Ημέρα της Γυναίκας, 8 Μαρτίου. Για τη μητέρα, τη σύζυγο, την ερωμένη, την εργαζόμενη
ΤΗΣ ΑΝΤΡΗΣ ΝΕΟΦΥΤΟΥ*
Η γυναικεία μορφή αγαπήθηκε, λατρεύτηκε και μισήθηκε ταυτόχρονα όσο τίποτα άλλο στον κόσμο. Στις απαρχές του ανθρώπινου πολιτισμού ταυτίστηκε με τη «Μητέρα-Γη», σύμβολο γονιμότητας και λατρεύτηκε κυρίως σαν χθόνια θεότητα. Προτού καθιερωθούν οι βασικές παγκόσμιες θρησκείες, πολλά συστήματα πεποιθήσεων λάτρευαν μια ανώτατη θηλυκή δημιουργό.
Η ιστορικός Merlin Stone (1976) εντοπίζει στοιχεία λατρείας προς τις θεές από την Παλαιολιθική και τη Νεολιθική εποχή. Η μητριαρχική δομή της κοινωνίας δίνει στη γυναίκα την ανώτατη θέση. Στην Εγγύς και Μέση Ανατολή ήταν η ανώτατη θεότητα που κυριαρχούσε, «δημιουργός και νομοθέτης του Σύμπαντος, προφήτης, δημιουργός του ανθρώπινου πεπρωμένου, εφευρέτρια, θεραπεύτρια, κυνηγός και γενναία αρχηγός στη μάχη». Κατά την Παλαιολιθική εποχή και την έλευση της γεωργίας, εντοπίστηκαν αγαλματίδια, που αναπαρίσταναν την παντοδυναμία της Μητέρας Φύσης σε διάφορες περιοχές π.χ. στη Μεσοποταμία, Αίγυπτο, Κρήτη, Ελλάδα. Αρκετά χρόνια μετά, η έλευση των Ινδοευρωπαϊκών φύλων στην Ευρώπη, με τις κυρίαρχες αρσενικές θρησκείες και τα πατριαρχικά έθιμα άλλαξαν τις ισορροπίες. Καθώς οι μονοθεϊστικές θρησκείες (Ιουδαϊσμός, Χριστιανισμός, Ισλαμισμός) που αναπτύσσονται, καθιερώνουν τη λατρεία μιας καινούργιας, αποκλειστικά αρσενικής τάξης, « Θεός, Βασιλιάς, Ιερέας και Πατέρας» με αποτέλεσμα η Θεά -Γυναίκα, να υποταχθεί!
Στην ελληνική θρησκεία, η γυναίκα ως θεότητα θεωρείται ανώτερη από τις υπόλοιπες. Ο Όμηρος την δοξάζει λέγοντας ότι είναι αυτή που δίνει, αλλά και που αφαιρεί τη ζωή. Στην αγροτική κοινωνία των Σουμερίων έχει ιδιαίτερη αίγλη. Στην ελληνική κοινωνία και συγκεκριμένα στην αρχαία Ελλάδα, η γυναίκα είχε ελάχιστα δικαιώματα σε σχέση με τους άνδρες πολίτες. Αυτό βέβαια αποτελεί μία γενική περιγραφή, επειδή οι πληροφορίες, που αφορούν γυναίκες σε συγκεκριμένες πόλεις-κράτη είναι συχνά ανεπαρκείς, ενώ προέρχονται σχεδόν πάντα από άνδρες συγγραφείς. Σε πολιτικό επίπεδο, στην αρχαία Αθήνα οι γυναίκες δεν μπορούσαν να ψηφίζουν, να κατέχουν δική τους γη ή να κληρονομούν γη. Η θέση τους ήταν στο σπίτι και σκοπός της ζωής τους ήταν η ανατροφή των παιδιών και η διαχείριση του οίκου. Οι αριστοκράτισσες γυναίκες ασχολούνταν με την υφαντική και το ράψιμο και δεν έβγαιναν από το σπίτι. Σε κοινωνικό, ωστόσο, επίπεδο, οι Αθηναίες συμμετείχαν στις κυριότερες θρησκευτικές γιορτές της πόλης. Οι φτωχές εργάζονταν ως εργάτριες μαλλιού, τροφοί, συλλέκτριες καρπών και οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας ως πωλήτριες.
Στην ομηρική εποχή, η ζωή των γυναικών ήταν αρκετά καλή. Οι γυναίκες δεν έμεναν περιορισμένες στο σπίτι και μπορούσαν να κυκλοφορούν ελεύθερες με τη συνοδεία δούλων και να συμμετέχουν σε διάφορες εκδηλώσεις. Στη Μινωική Κρήτη οι γυναίκες είχαν τα ίδια περίπου δικαιώματα και ελευθερίες με τους άντρες. Έπαιρναν μέρος σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, στις γιορτές, στα αγωνίσματα, στο κυνήγι. Όπως και οι σημερινές γυναίκες, ασχολούνταν ιδιαίτερα με την εξωτερική τους εμφάνιση (ενδυμασία, χτένισμα). Το ίδιο ισχύει και στην αρχαία Σπάρτη, οι γυναίκες ήταν σχεδόν ίσες με τους άντρες. Συγχρωτίζονταν ελεύθερα στον δημόσιο βίο, έπιναν κρασί, συμμετείχαν σε αθλητικούς αγώνες, παντρεύονταν τον άντρα που αγαπούσαν, είχαν γνώμη στα πολιτικά και δημόσια πράγματα και είχαν ιδιοκτησία γης.
Η ζωή της γυναίκας στο Βυζάντιο ποικίλε ανάλογα με την κοινωνική της θέση. Η ενασχόλησή της με την οικογένεια, την εκπαίδευση και την κοινωνία καθοριζόταν από τους νόμους και το δίκαιο των ανδρών. Φυσικά, με την εμφάνιση του Χριστιανισμού η θέση της βελτιώθηκε σημαντικά. Οι γυναίκες είχαν το δικαίωμα να χωρίσουν τον άνδρα, που δεν ήταν γόνιμος. Προτιμούσαν τα άρρενα τέκνα ενώ η τύχη των κοριτσιών βρισκόταν στα χέρια των πατεράδων και θεωρούνταν ως «οικονομικά ανταλλάγματα». Το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους το περνούσαν εντός της οικίας με το νοικοκυριό. Από τον 11ο-12ο αιώνα η θέση της ισχυροποιείται και γίνεται διαχειριστής μεγάλων περιουσιών. Η κοινωνική της ζωή ήταν περιορισμένη και αφορούσε μόνο τον εκκλησιασμό και κατόπιν συνοδείας.
Στη σύγχρονη εποχή, η επιλογή της ημερομηνίας της 8ης Μαρτίου δεν είναι τυχαία, υιοθετήθηκε προς ανάμνηση της διαδήλωσης των εργατριών της κλωστοϋφαντουργίας της Νέας Υόρκης του 1857, οι οποίες διεκδίκησαν καλύτερες συνθήκες εργασίας, αλλά αντιμετωπίστηκαν βίαια από την αστυνομία. Δυο χρόνια αργότερα, οι γυναίκες, που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις οργάνωσαν το πρώτο εργατικό σωματείο γυναικών και συνέχισαν τον αγώνα για τη χειραφέτησή τους και την ισότητα των δύο φύλων. Το ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι νεοσύστατο. Ήδη από την περίοδο της Γαλλικής Επανάστασης το συγκεκριμένο θέμα τίθεται από την Ολυμπία Ντε Γκουζ με τη διάσημη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων της Γυναίκας και της Πολίτισσας (1791). Η Γκουζ καρατομήθηκε για τις απόψεις της από τον Ροβεσπιέρο. Οι Στοχαστές του Διαφωτισμού ενώνουν τις φωνές τους με τις γυναίκες και μιλούν για τα δικαιώματά τους, όμως ως κίνημα, ο φεμινισμός οργανώνεται πολύ αργότερα.
Σήμερα, συναντάμε γυναίκες σε διάφορα επαγγέλματα, ωστόσο, η απελευθερωμένη και χειραφετημένη γυναίκα έρχεται αντιμέτωπη με μια σειρά κοινωνικών, οικονομικών, πολιτιστικών και ψυχολογικών δυσμενών συνθηκών προσπαθώντας να «παίξει καλά» τους πολλαπλούς της ρόλους. Ακόμα και σήμερα, σε πολλές περιοχές του πλανήτη γυναίκες ζουν κάτω από άθλιες συνθήκες και δέχονται ποικίλες μορφές κακοποίησης (σωματικές, λεκτικές, σεξουαλικές), ενώ τα δικαιώματά τους συχνά καταπατούνται. Στα σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη η ισότητα των δυο φύλων θεωρείται δεδομένη, ωστόσο συχνά τα δικαιώματα δεν ισχύουν στην πράξη λόγω των προκαταλήψεων, των στερεοτύπων, των πεποιθήσεων, αλλά και της παθητικής στάσης των ίδιων των γυναικών.
Η ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών αποτελεί μία από τις θεμελιώδεις αρχές και στόχους της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για την περίοδο 2026-2030, η Ευρωπαϊκή Ένωση προχώρησε στην υιοθέτηση μιας νέας Στρατηγικής για την Ισότητα των Φύλων, η οποία βασίζεται στον «Οδικό Χάρτη για τα Δικαιώματα των Γυναικών» (Roadmap for Women's Rights). Όπως δηλώνουν τα στατιστικά, το χάσμα μεταξύ των φύλων παραμένει και στην αγορά εργασίας, καθώς οι γυναίκες συνεχίζουν να υπερεκπροσωπούνται στους χαμηλότερα αμειβόμενους τομείς και να υποεκπροσωπούνται στις θέσεις λήψης αποφάσεων με ποσοστό 7,6%. Οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσο όρο 16 % λιγότερο από τους άνδρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι διαφορές υπάρχουν και στον τομέα της εκπαίδευσης, αφού οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να έχουν πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλλά εξακολουθούν να υπερεκπροσωπούνται σε τομείς σπουδών, που συνδέονται με παραδοσιακούς γυναικείους ρόλους, όπως οι τομείς που συνδέονται με την παροχή φροντίδας, και υποεκπροσωπούνται σε τομείς όπως η επιστήμη και η μηχανολογία. Επίσης, ένα ποσοστό 33 % των γυναικών στην ΕΕ έχουν υποστεί σωματική και/ή σεξουαλική βία. Η ΕΕ στοχεύει στην αντιμετώπιση της έμφυλης βίας μέσω νομοθεσίας και πρακτικών μέτρων για τα δικαιώματα των θυμάτων.
Η γυναίκα έχει πετύχει πάρα πολλά, παραμένουν, ωστόσο σημαντικά θέματα να λυθούν ανάμεσα σε γυναίκες και άνδρες. Η απενοχοποίηση του μητρικού της ρόλου, η συναισθηματική και κοινωνική απομόνωση που βιώνει, η έντονη διεκδίκηση των εργασιακών της δικαιωμάτων, της παρέχουν τα απαραίτητα εχέγγυα ώστε να διεκδικήσει ένα πιο δυναμικό και ενεργό ρόλο στην κοινωνία. Εν καιρώ πολεμικών συγκρούσεων η γυναίκα μπορεί να διαχειριστεί καταστάσεις από διαφορετική οπτική οικοδομώντας την ειρήνη. Το σημαντικό είναι η γυναίκα να αποδεχθεί τη διαφορετικότητά της, να μην αποποιηθεί τον γυναικείο της χαρακτήρα, αλλά να τον συνδυάσει αρμονικά με τις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας και να αποδεχθεί ότι αποτελεί μόνο το μισό μέρος της θεϊκής δημιουργίας και ύπαρξης!
…είν’ οι γυναίκες π’ αγαπούμε σαν λιμάνια
(μόνος σκοπός
προορισμός
των ωραίων καραβιών μας)
τα μάτια τους
είν’ οι κυματοθραύστες
οι ώμοι τους είν’ ο σηματοφόρος
της χαράς
οι μηροί τους
σειρά αμφορείς στις προκυμαίες
τα πόδια τους
οι στοργικοί μας
φάροι…
«Ύμνος δοξαστικός για τις γυναίκες π’ αγαπούμε», Νίκος Εγγονόπουλος
Πηγές:
Stone M. (1976).When God Was a Woman
Nτε Γκουζ O.(1791). Διακήρυξη των Δικαιωμάτων της Γυναίκας και της Πολίτισσας
https://www.omorfizoi.gr/o-symbolismos-twn-4-stoixeiwn-stous-arxaious-politismous
https://europa.eu/youth/get-involved/your-rights-and-inclusion/womens-rights-gender-equality-reality-europe_el
https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/policies/justice-and-fundamental-rights/gender-equality/roadmap-womens-rights_en
https://ektosprogrammatos.wordpress.com
https://www.worldhistory.org/trans/el/2-927/
https://www.vice.com/el/article/paw8bv/o-8eos-htan-gynaika-ta-prwta-200000-xronia-ths-an8rwpinhs-zwhs-sth-gh
https://www.offlinepost.gr/2022/06/27/poia-itan-i-thesi-tis-gynaikas-sti-vizantini-koinonia/
https://www.bovary.gr/faces/oramatistes/i-istoria-toy-feministikoy-kinimatos
https://www.ladylike.gr/women-today/imera-tis-ginaikas-oi-pollaploi-roloi-pou-kalountai-na-ipiretisoun-oi-ginaikes-xoris-na-xasoun-ton-eafto-tous/
https://ennepe-moussa.gr/
*Βοηθός Διεθύντρια
Φιλόλογος Γ΄ ΤΕΣΕΚ Λεμεσού
Comments (0)
This thread has been closed from taking new comments.
