- ΠΟΕΔ
- 01 Ιουλ 2026 - 10:50
«Μου ανήκει». Η αποδόμηση των έμφυλων στερεοτύπων χρειάζεται ένα άλλου είδους εκπαιδευτικό σύστημα
ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*
Η πρόσφατη απόπειρα γυναικοκτονίας από αστυνομικό, ο οποίος σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί φέρεται να υποστήριξε ότι η σύζυγός του «του ανήκει», δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ο καθρέφτης της κοινωνίας μας. Η συγκεκριμένη φράση αποκαλύπτει μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη στην κοινωνία μας, ότι η γυναίκα μπορεί να αποτελεί κτήμα του άνδρα και οι επιλογές της βρίσκονται υπό τον έλεγχό του.
Δυστυχώς, όταν υπάρχουν τέτοια γεγονότα, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται συνήθως στην αυστηροποίηση των ποινών, σε νομοθετικές παρεμβάσεις ή, στην προκειμένη περίπτωση, στην ανάγκη ψυχομετρικών εξετάσεων στους αστυνομικούς. Όμως, το πρόβλημα δεν αρχίζει όταν ένας άνθρωπος πιάνει ένα όπλο. Αρχίζει πολύ νωρίτερα. Όταν ένα αγόρι μεγαλώνει ακούγοντας ότι πρέπει να είναι κυρίαρχος, ότι δεν πρέπει να δείχνει ευαισθησία και ότι ο άνδρας έχει τον πρώτο λόγο μέσα στη σχέση. Όταν ένα κορίτσι μαθαίνει ότι οφείλει να είναι υπάκουο, να φροντίζει τους άλλους και να αποδέχεται συμπεριφορές ελέγχου ως κάτι φυσιολογικό. Η έμφυλη ταυτότητα συγκροτείται σημειωτικά μέσα από τις αναπαραστάσεις που κατασκευάζονται στη σύγχρονη κοινωνία και νομιμοποιούν κοινωνικά πρότυπα θηλυκότητας και αρρενωπότητας, συμβάλλοντας στην αναπαραγωγή έμφυλων στερεοτύπων και σχέσεων εξουσίας.
Οι αντιλήψεις αυτές δεν γεννιούνται από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά διαμορφώνονται μέσα από την οικογένεια, τα μέσα ενημέρωσης, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά και μέσα από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα. Η νομοθεσία μπορεί να τιμωρεί και να προστατεύει, τα ψυχομετρικά τεστ ίσως συμβάλλουν στον εντοπισμό κινδύνων σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως δεν αλλάζουν τις βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και τα έμφυλα στερεότυπα που διαμορφώνονται από την παιδική ηλικία. Κι εκεί βρίσκεται ο βασικότατος ρόλος της εκπαίδευσης.
Το σχολείο δεν είναι ένας ουδέτερος χώρος μετάδοσης γνώσεων. Η γλώσσα και τα κείμενα λειτουργούν ως κοινωνικές πρακτικές που δεν περιγράφουν απλώς την πραγματικότητα αλλά τη συγκροτούν. Μέσα από τους κυρίαρχους Λόγους (Discourses) που διαχέονται στην κοινωνία, και κατ’ επέκταση στο σχολείο, διαμορφώνονται συγκεκριμένες αναπαραστάσεις για το φύλο και προωθούνται συγκεκριμένες έμφυλες ταυτότητες. Όπως έχει επισημανθεί στη σχετική βιβλιογραφία, οι γλωσσικές και σημειωτικές επιλογές των κειμένων αναπαράγουν και συγκροτούν ταυτότητες και σχέσεις εξουσίας.
Αν θέλουμε πραγματικά να περιορίσουμε τη βία κατά των γυναικών, χρειάζεται κάτι πιο βαθύ από την καταστολή. Χρειάζεται μια εκπαίδευση που να αποδομεί τα έμφυλα στερεότυπα πριν αυτά μετατραπούν σε πεποιθήσεις. Χρειαζόμαστε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που να καλλιεργεί τον κριτικό γραμματισμό και να δίνει στα παιδιά τα εργαλεία εκείνα, ώστε να αναγνωρίζουν πώς η γλώσσα, οι εικόνες και τα κείμενα κατασκευάζουν κοινωνικές αντιλήψεις για το φύλο. Να τα βοηθά να αμφισβητούν την ιδέα ότι η ανδρική ταυτότητα συνδέεται με την κυριαρχία ή ότι η γυναικεία ταυτότητα συνδέεται με την υποταγή, ενθαρρύνοντάς τα να οικοδομούν σχέσεις ισότητας και σεβασμού.
Η ισότητα των φύλων δεν θα επιτευχθεί μόνο με περισσότερους τιμωρητικούς νόμους ούτε μόνο με περισσότερους ελέγχους. Θα επιτευχθεί όταν αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε τις επόμενες γενιές. Με ένα εντελώς διαφορετικό εκπαιδευτικό σύστημα.
*Πρόεδρος Προοδευτικής Κίνησης Δασκάλων και Νηπιαγωγών
