- ΟΕΛΜΕΚ
- 27 Φεβ 2026 - 16:47
Παιδεία: «προτεραιότητα» στα λόγια, υποχώρηση στους αριθμούς
Όταν οι δηλώσεις συγκρούονται με τα δεδομένα
ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ*
Ακούμε συχνά πολιτικούς να μιλούν για την παιδεία ως «πρώτη προτεραιότητα», «επένδυση για το μέλλον» και «θεμέλιο ανάπτυξης». Λέξεις μεγάλες, επαναλαμβανόμενες. Τις ακούμε κάθε χρόνο σε προϋπολογισμούς, ομιλίες και δημόσιες παρεμβάσεις. Όμως στην πολιτική η αλήθεια δεν βρίσκεται στις δηλώσεις, αλλά στις επιλογές που αποτυπώνονται στους αριθμούς.
Πώς καταλαβαίνουμε αν η παιδεία είναι πραγματικά προτεραιότητα;
Υπάρχει ένας απλός και καθαρός τρόπος να το μετρήσουμε: πόσο από τον συνολικό πλούτο της χώρας διαθέτουμε για την παιδεία. Αυτό αποτυπώνεται στον δείκτη «δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του ΑΕΠ».
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρησιμοποιεί τον δείκτη αυτό από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, στο πλαίσιο της ανάπτυξης κοινών ευρωπαϊκών στατιστικών για τη σύγκριση εκπαιδευτικών πολιτικών. Μετά το 2000, στο πλαίσιο της Στρατηγικής της Λισαβόνας, ο δείκτης απέκτησε κεντρικό ρόλο και έκτοτε χρησιμοποιείται συστηματικά από τη Eurostat και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για αναλύσεις, εκθέσεις και συστάσεις πολιτικής, χωρίς να επιβάλλει δεσμευτικό επίπεδο δαπανών στα κράτη-μέλη.
Με απλά λόγια, όσο μεγαλύτερο το ποσοστό, τόσο μεγαλύτερη η πραγματική προτεραιότητα. Αν φανταστούμε την οικονομία σαν μια πίτα που μεγαλώνει ή μικραίνει κάθε χρόνο, το κρίσιμο ερώτημα είναι πόσο μεγάλο κομμάτι αυτής της πίτας επιλέγουμε να δίνουμε στην παιδεία.
Τι δείχνουν τα επίσημα στοιχεία για την Κύπρο
Τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου, όπως αποτυπώνονται στον πιο κάτω πίνακα, είναι αποκαλυπτικά.
Δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση (ως ποσοστό του ΑΕΠ)
|
2008: 6,8% |
2016: 6,2% |
Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (CYSTAT-DB
Το 2009 η Κύπρος διέθετε 7,3% του ΑΕΠ της στην εκπαίδευση. Το 2010 και το 2011 το ποσοστό παρέμενε πάνω από το 7%. Από εκεί και πέρα ξεκινά μια σταθερή καθοδική πορεία, που καταλήγει στο 4,9% το 2022 και το 2023. Η προσωρινή άνοδος του 2020 δεν αλλάζει την εικόνα: σε χρονιά πανδημίας το ΑΕΠ μειώθηκε, με αποτέλεσμα το ποσοστό να εμφανιστεί αυξημένο.
Σε διάστημα περίπου δεκαπέντε ετών, η παιδεία έχασε 2,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ.
Διπλή υποχώρηση: όχι μόνο στο ΑΕΠ, αλλά και στον προϋπολογισμό
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο καθαρή αν εξεταστεί και ο δεύτερος επίσημος δείκτης: οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του κρατικού προϋπολογισμού.
Τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου δείχνουν ότι το ποσοστό αυτό μειώθηκε από επίπεδα άνω του 16% την περίοδο 2009–2011, στο 12,1% το 2023.
Για να μην υπάρχει καμία αμφισβήτηση, παρατίθεται αυτούσιος πίνακας από την «Έρευνα Εκπαίδευσης 2023/2024» της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου, αναρτημένη στην επίσημη ιστοσελίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο οποίος αποτυπώνει την καθοδική πορεία και των δύο δεικτών.
Πηγή: Statistical Service of Cyprus. (2025). Education Survey 2023/2024 [Online]. Government of Cyprus. https://www.gov.cy/en/economy-and-finance/education-survey-2023-2024/)
Όταν η παιδεία χάνει μερίδιο τόσο από τον εθνικό πλούτο όσο και από τις ίδιες τις κρατικές δαπάνες, το συμπέρασμα δεν επιδέχεται αμφισβήτηση: οι δηλώσεις περί προτεραιότητας δεν επιβεβαιώνονται από τους αριθμούς.
«Μα τα κονδύλια αυξάνονται!» - Γιατί αυτό δεν σημαίνει τίποτα;
Σε αυτό το σημείο προβάλλεται συνήθως το γνώριμο επιχείρημα ότι «οι προϋπολογισμοί αυξάνονται». Το επιχείρημα αυτό είναι παραπλανητικό, γιατί αγνοεί δύο κρίσιμους παράγοντες: το μέγεθος της οικονομίας και τον πληθωρισμό.
Το 2009, το ΑΕΠ της Κύπρου ανερχόταν περίπου στα €19 δισ., με την παιδεία να απορροφά 7,3% του συνόλου. Το 2023, το ΑΕΠ είχε αυξηθεί περίπου στα €32 δισ., ενώ το ποσοστό που κατευθύνεται στην παιδεία είχε υποχωρήσει στο 4,9%. Παρά την οικονομική μεγέθυνση, η παιδεία παίρνει μικρότερο μερίδιο από τον συνολικό πλούτο της χώρας.
Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός αύξησε το κόστος των πάντων: ενέργεια, καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές, υπηρεσίες. Αυτό σημαίνει ότι κάθε ευρώ του κρατικού προϋπολογισμού έχει σήμερα μικρότερη πραγματική αξία απ’ ό,τι πριν από λίγα χρόνια.
Και αυτό δεν είναι θεωρία. Το καταλαβαίνει κάθε νοικοκυριό στην Κύπρο. Με τα ίδια ή και περισσότερα ευρώ, αγοράζει λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με τη χρηματοδότηση της παιδείας.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για «αυξημένα κονδύλια» είναι παραπλανητική όταν δεν συνοδεύεται από το ποσοστό στο ΑΕΠ και από τη διάβρωση της αξίας του χρήματος λόγω πληθωρισμού.
Οι πραγματικές συνέπειες: υποδομές, πρόληψη, ανισότητες
Οι αριθμοί δεν είναι αφηρημένοι. Μεταφράζονται σε συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές ή στην απουσία τους.
Σχολικές υποδομές γερνούν χωρίς ουσιαστικό εκσυγχρονισμό. Νέα σχολεία, ιδιαίτερα στη Μέση Εκπαίδευση, δεν σχεδιάζονται με τον ρυθμό που επιβάλλουν οι ανάγκες. Υποστηρικτικές δομές αποδυναμώνονται και προγράμματα πρόληψης της σχολικής παραβατικότητας, της σχολικής αποτυχίας και της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών υποχωρούν.
Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και τη φοιτητική μέριμνα. Όταν το μερίδιο της παιδείας στο ΑΕΠ και στον προϋπολογισμό μειώνεται, η στήριξη των φοιτητών δεν ενισχύεται, αλλά περιορίζεται. Η φοιτητική στέγη παραμένει ανεπαρκής και η πρόσβαση στην ανώτερη εκπαίδευση γίνεται λιγότερο ισότιμη, πιο εξαρτημένη από το κοινωνικό υπόβαθρο.
Στη δημόσια συζήτηση ακούγεται συχνά ότι «δίνουμε πολλά για την παιδεία, αλλά τα μαθησιακά αποτελέσματα είναι χαμηλά». Το επιχείρημα αυτό αντιστρέφει την πραγματικότητα. Η παιδεία δεν είναι υπερ-χρηματοδοτημένη. Αντίθετα, καταγράφεται μείωση της επένδυσης τα τελευταία χρόνια, σε σχετικούς όρους. Και ούτε τα μαθησιακά αποτελέσματα, ούτε η παιδεία γενικότερα μπορούν να βελτιωθούν, όταν η στήριξη συρρικνώνεται.
Συμπέρασμα
Οι αριθμοί της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου δεν είναι πολιτική άποψη. Είναι δεδομένα. Και τα δεδομένα δείχνουν ότι εδώ και αρκετά χρόνια η παιδεία δεν ενισχύεται ως προτεραιότητα, αντίθετα υποχωρεί. Όσο αυτή η τάση συνεχίζεται, οι διακηρύξεις περί «επένδυσης στο μέλλον» θα μένουν στα λόγια και η πραγματικότητα θα καταγράφεται, αμείλικτα, στα νούμερα.
Βιβλιογραφικές αναφορές
- Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (CYSTAT).
Βάση δεδομένων CYSTAT-DB: Δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση ως ποσοστό του ΑΕΠ και ως ποσοστό του κρατικού προϋπολογισμού.
Διαθέσιμη μέσω της επίσημης βάσης δεδομένων της Στατιστικής Υπηρεσίας Κύπρου. - Statistical Service of Cyprus (2025).
Education Survey 2023/2024 [Online]. Government of Cyprus.
Διαθέσιμη στο: https://www.gov.cy/en/economy-and-finance/education-survey-2023-2024/ (Ημερομηνία πρόσβασης: 25 Φεβρουαρίου 2026).
- Eurostat.
Κρατικές δαπάνες για την εκπαίδευση - μεθοδολογία και δείκτες.
Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία. (Δείκτης: Public Expenditure on Education as % of GDP).
*Πρόεδρος της Προοδευτικής Κίνησης Καθηγητών.
Comments (0)
This thread has been closed from taking new comments.
