«Πες μου και θα ξεχάσω. Δείξε μου και ίσως να θυμάμαι. Κάνε με να το βιώσω και θα το καταλάβω»

ΠΟΕΔ
03 Απρ 2026 - 14:09

«Πες μου και θα ξεχάσω. Δείξε μου και ίσως να θυμάμαι. Κάνε με να το βιώσω και θα το καταλάβω»

Από τους αντικαταστάτες και το ολοήμερο μέχρι την αξιολόγηση, την υποστελέχωση και το αδιέξοδο των καταλόγων, τα σχολεία δεν ζητούν θεωρίες. Ζητούν λύσεις.

ΤΟΥ ΣΤΕΛΙΟΥ ΟΔΥΣΣΕΩΣ*

Στην εκπαίδευση, τα προβλήματα δεν λύνονται με δηλώσεις, εξαγγελίες και ωραίες λέξεις. Λύνονται μόνο όταν η πολιτεία αποφασίσει να δει την πραγματικότητα όπως τη ζουν καθημερινά τα σχολεία. Και σήμερα το δημόσιο σχολείο δεν ζητά θαύματα. Ζητά τα αυτονόητα: ανθρώπους, χρόνο, οργάνωση και σοβαρότητα.

Αξιολόγηση χωρίς στήριξη δεν είναι μεταρρύθμιση
Στη στήριξη των σχολείων ενόψει του νέου σχεδίου αξιολόγησης, η αντίφαση είναι πλέον κραυγαλέα. Το ΥΠΑΝ ζητά εφαρμογή ενός απαιτητικού συστήματος, αλλά δεν δίνει ούτε τις αναγκαίες διοικητικές θέσεις ούτε τον απαιτούμενο διοικητικό χρόνο. Καταγράφονται μεγάλα κενά σε θέσεις διευθυντών και βοηθών διευθυντών, ενώ οι ήδη υπηρετούντες καλούνται να επωμιστούν νέες ευθύνες χωρίς ουσιαστική ενίσχυση. Έτσι, η αξιολόγηση κινδυνεύει να εξελιχθεί σε άλλη μία μεταρρύθμιση στα χαρτιά: εντυπωσιακή ως εξαγγελία, αλλά αδύνατη στην εφαρμογή της.

Κατάλογοι διορισίμων και διοριστέων: μια «μεταρρύθμιση» σε αδιέξοδο
Στο θέμα των καταλόγων διορισίμων και διοριστέων, το σύστημα έχει οδηγηθεί σε αδιέξοδο. Από τη μια, οι ανάγκες των σχολείων παραμένουν πιεστικές. Από την άλλη, χιλιάδες εκπαιδευτικοί ζουν σε καθεστώς αβεβαιότητας, άγχους και επαγγελματικής ανασφάλειας. Έχει ήδη υπογραμμιστεί ότι οι κατάλογοι διορισίμων από μόνοι τους δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες του εκπαιδευτικού συστήματος, ενώ η επικείμενη κατάργηση των καταλόγων διοριστέων μετά το 2027 συνδέεται άμεσα και με τη στελέχωση των σχολικών μονάδων και των Προαιρετικών Ολοήμερων Σχολείων. Αν δεν ανοίξει άμεσα ένας ουσιαστικός διάλογος, το εκπαιδευτικό σύστημα θα βρεθεί μπροστά σε αδιέξοδα που δεν θα διορθώνονται εύκολα με εκ των υστέρων παρεμβάσεις.

Αντικαταστάτες: απαραίτητοι, αλλά πάντα «προσωρινοί»
Στο θέμα των αντικαταστατών, το κράτος συνεχίζει να στηρίζει τη λειτουργία των σχολείων πάνω σε έναν θεσμό που παραμένει εργασιακά υποτιμημένος. Όταν υπάρχουν ανάγκες, οι αντικαταστάτες θεωρούνται απαραίτητοι. Όταν όμως τίθεται θέμα αξιοπρεπών όρων εργασίας, άδειας ασθενείας με απολαβές, άδειας για προσωπικούς λόγους, επιδομάτων και βασικών δικαιωμάτων, τότε το σύστημα σιωπά. Δεν μπορείς να ζητάς από κάποιον να κρατά όρθιο το σχολείο και ταυτόχρονα να τον αντιμετωπίζεις ως προσωρινή λύση χωρίς αξία.

Προαιρετικό Ολοήμερο Σχολείο: όχι άλλη πρόχειρη διαχείριση
Το θέμα του ολοήμερου σχολείου είναι ξεχωριστό και πρέπει επιτέλους να αντιμετωπιστεί ως καθαρά εκπαιδευτικό ζήτημα. Το Προαιρετικό Ολοήμερο Σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με λογική συμπληρωματικής βάρδιας, ούτε να στηρίζεται διαρκώς σε ημίμετρα και αποσπασματικές λύσεις. Η ανάγκη αύξησης των εκπαιδευτικών πλήρους απασχόλησης στα Προαιρετικά Ολοήμερα Σχολεία έχει ήδη καταγραφεί ως ουσιαστική προϋπόθεση τόσο για την αναβάθμιση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης όσο και για την αντιμετώπιση της χαμηλής ελκυστικότητας των συμβάσεων μερικής απασχόλησης. Αν το κράτος θέλει πραγματικά ένα ολοήμερο σχολείο με περιεχόμενο, συνέχεια και ποιότητα, οφείλει να το στελεχώσει ανάλογα και όχι να το διατηρεί στα όρια της πρόχειρης επιβίωσης.

Φύλαξη παιδιών: δεν είναι δουλειά του εκπαιδευτικού
Άλλο το ολοήμερο και άλλο η φύλαξη των παιδιών πριν από την έναρξη και μετά τη λήξη του σχολικού ωραρίου. Η συζήτηση αυτή άνοιξε και σωστά ξεκαθαρίστηκε ότι η ασφαλής παραμονή των παιδιών στους σχολικούς χώρους εκτός του διδακτικού χρόνου δεν αποτελεί ευθύνη των εκπαιδευτικών. Αυτή η ευθύνη πρέπει να αναλαμβάνεται από κατάλληλα προσοντούχο και εκπαιδευμένο προσωπικό, με σαφώς καθορισμένα καθήκοντα και όρους εργασίας. Το να επιχειρείται έστω και έμμεσα η μεταφορά αυτής της ευθύνης στον δάσκαλο, δείχνει είτε άγνοια της σχολικής πραγματικότητας είτε συνειδητή προσπάθεια μετάθεσης ευθυνών.

Υποστελέχωση: η καθημερινή πληγή των σχολείων
Η υποστελέχωση των σχολείων λόγω απουσιών δασκάλων έχει πάψει εδώ και καιρό να είναι ένα συγκυριακό πρόβλημα. Είναι μια μόνιμη πληγή που απορρυθμίζει τις σχολικές μονάδες, μεταφέρει πρόσθετα βάρη στους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς και υπονομεύει την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου. Γι’ αυτό και η ανάγκη για πρόσθετα μέτρα στήριξης, για ευρύτερη αξιοποίηση διαθέσιμου προσωπικού και για πιο λειτουργικές λύσεις στελέχωσης δεν είναι συντεχνιακή απαίτηση. Είναι όρος επιβίωσης του δημόσιου σχολείου. Όταν κάθε απουσία μετατρέπεται σε εσωτερική κρίση, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς υπηρεσιακό. Είναι βαθιά πολιτικό και διοικητικό.

Δεν αρκεί να λένε. Ήρθε η ώρα να καταλάβουν. Η ουσία είναι απλή. Για χρόνια το Υπουργείο αρκέστηκε στο να λέει. Κατά καιρούς επιχείρησε και να δείξει. Όμως τα σχολεία είναι εκείνα που βιώνουν τις συνέπειες: την έλλειψη προσωπικού, τη διοικητική ασφυξία, τις πρόχειρες λύσεις, την ανασφάλεια και την εξάντληση. Και ίσως μόνο όταν οι ίδιοι οι αρμόδιοι νιώσουν το πραγματικό βάρος αυτών των επιλογών, να καταλάβουν ότι η εκπαίδευση δεν διοικείται με επικοινωνία, αλλά με ευθύνη, πρόβλεψη και ουσιαστική στήριξη.

*Γενικός Γραμματέας ΠΑΔΕΔ - Πρωτοπορία