Το σύνθημα Veritas

Πανεπιστήμιο Κύπρου
01 Απρ 2026 - 20:26

ΤΟΥ ΜΑΡΙΟΥ ΜΑΥΡΟΝΙΚΟΛΑ*

Το σύνθημα του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, Veritas που στα λατινικά σημαίνει «αλήθεια», υιοθετήθηκε το 1643 για να δηλώσει τη δέσμευση του ιδρύματος στην ακαδημαϊκή ακεραιότητα και την επιδίωξη της γνώσης. Το σύνθημα Veritas ενθυλακώνει την έκθεση σε διαφορετικές απόψεις και ιδέες, την ελευθερία λόγου και έκφρασης, την ακαδημαϊκή ακεραιότητα και αυστηρότητα, το ασφαλές και μη απειλητικό μαθησιακό περιβάλλον. Η σημερινή πρωταπριλιά θεωρείται κατά παράδοση η μέρα του χρόνου κατά την οποία οι αθώες επιθέσεις κατά της αλήθειας - τα εθιμικά ψέματα, κοινώς - επιτρέπονται, συνηθίζονται και διασκεδάζουν.

Δεν με ενοχλούν, προσωπικά, τα πρωταπριλιάτικα ψέματα και προφανώς δεν συνιστούν «απείθεια» προς το Veritas του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. Με ενοχλούν τα άλλου είδους ψέματα, τα κοινώς «καθαρόαιμα» ή καραμπινάτα, που επικρατούν στην πραγματική ζωή σαν «δεύτερη φύση», γίνονται ανεκτά σε ένα παιγνίδι του παραλόγου, βολεύουν πολλούς και αποθρασύνουν πολύ περισσότερους. Θεωρώ, μάλιστα, πως η μεγαλύτερη κοινωνική γάγγραινα σήμερα είναι η ΣΥΜΦΙΛΙΩΣΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΙΩΣΗ ΜΕ ΤΟ «ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΟ» ΨΕΜΑ. Γάγγραινα που εξημερώνει, κανονικοποιεί και μεταμορφώνει το ψέμα σε χρήσιμο (πλην ανήθικο)«ξελασπωτήρα».

Ψέματα εδώ, ψέματα εκεί, ψέματα παντού. Ψέματα-κλισέ αλλά και ψέματα που ξεπερνούν την πραγματικότητα. Ψέματα και απάτη στο σπίτι και το γραφείο, αλλά και στις εφημερίδες, στις ειδήσεις, σε πανεπιστημιακές αυλές, σε βουλές και γερουσίες, ακόμη και σε ναούς της Θέμιδος. Ψέματα θρασύτατα και ξεδιάντροπα, αλλά και ψέματα που μασκαρεύουν επιμελέστατα τα φούμαρα που πωλούν και τα διαχέουν με γοητευτικό τρόπο στους ανίδεους, τους καλοπροαίρετους και τους αφελείς. Ψέματα που άλλα εννοούν και άλλα αφήνουν με περίτεχνο τρόπο να εννοηθούν, δημιουργώντας (σκόπιμα) έναν κυκαιώνα παρεξηγήσεων και παρανοήσεων μέσα στον οποίον η αλήθεια γίνεται δυσδιάκριτη και τα ψέματα «αόρατα» δια γυμνού οφθαλμού. Τέτοια ψέματα στηρίζονται συνήθως στην καλή πίστη του καλοπροαίρετου ακροατή που παραλείπει να ζητήσει διευκρινίσεις για αυτά που ακούει. Καλή πίστη που θεριεύει, ωστόσο, την κακοπιστία του παμπόνηρου παραμυθά.

Ίσως υπάρχουν λίγοι απλοί κανόνες για να αναδείξει κανείς (αν φυσικά το θέλει) το Veritas του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ σε οδηγό ακέραιας συμπεριφοράς στον παγκόσμιο ακαδημαϊκό και ευρύτερο κοινωνικό βίο: 1. Να εξασκηθεί στην αναγνώριση εκτρωμάτων λόγου που διαχέονται μέσα από συνωμοσιολογικές συμπεριφορές. 2. Να ζητάει πάντα ακριβείς επεξηγήσεις, διευκρινίσεις και αποδείξεις για τα «ευκόλως εννοούμενα». 3. Να αναζητεί «καχύποπτα» την αιτία των πραγμάτων, την θεμελιώδη αιτιολογία, τη ρίζα ή τον λόγο ύπαρξης περίεργων γεγονότων, φαινομένων, (παρ)ερμηνειών και συμπεριφορών. Κατά τον Αριστοτέλη, η γνώση των κινήτρων των πράξεων οδηγεί στην κατανόηση της αλήθειας και της αληθινής γνώσης, που συμπυκνώθηκε το 1643 στο Veritas του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.

*Καθηγητής και πρώην Αντιπρύτανης, Πανεπιστήμιο Κύπρου