- Μέση Γενική
- 19 Νοε 2025 - 14:25
Από την Κανά στον ψηφιακό κόσμο
Μια Θεολογική Ημερίδα στη βάση του σύγχρονου και γόνιμου προβληματισμού
«Σύγχρονοι Προβληματισμοί και Χριστιανική Ηθική», ήταν το θέμα της 11ης Θεολογικής Ημερίδας, που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία το Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2025, στο Πολιτιστικό Κέντρο της Ιεράς Μονής Αγίου Γεωργίου Κοντού, στη Λάρνακα.
Διοργανωτές της Ημερίδας ήταν το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας (ΥΠΑΝ) και ο Σύνδεσμος Θεολόγων – ΟΕΛΜΕΚ. Η προσέλευση στο Πολιτιστικό Κέντρο ήταν αθρόα και το κατάμεστο από κόσμο Κέντρο σε συνδυασμό με την Αβραμιαία φιλοξενία της Ιεράς Μητρόπολης Κιτίου, προσέδωσαν ένα ξεχωριστό χρώμα στην όλη διοργάνωση της Ημερίδας.
Οι δύο Εισηγητές, διακεκριμένοι ακαδημαϊκοί και καταξιωμένοι επιστήμονες, προσέλκυσαν το ενδιαφέρον, το οποίο κρατήθηκε αμείωτο μέχρι το τέλος της Ημερίδας. Ο Καθηγητής Σταύρος Φωτίου, αναπτύσσοντας το θέμα «Ηθική της Κανά», ενδιέτριψε με το δικό του ξεχωριστό τρόπο στην ανάγκη ψηλάφησης των ηθικών και ανθρωπολογικών διαστάσεων της αγάπης, της σχέσης και της μεταμόρφωσης της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Καθηγητής Ιωάννης Μπέκος ανέπτυξε το θέμα «Ηθική και Τεχνητή Νοημοσύνη». Διείσδυσε στο καίριο πεδίο των ηθικών προκλήσεων που θέτει η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, ενός θέματος που αγγίζει τον πυρήνα της ανθρώπινης ελευθερίας και ευθύνης.
«Η Ηθική της Κανά»
Σταχυολογούμε τα πιο κάτω από την άκρως ενδιαφέρουσα Εισήγηση του Καθηγητή Σταύρου Φωτίου:
Το θαύμα του Χριστού στον γάμο της Κανά συνοψίζει καίρια την ηθική στοχοθεσία κάθε αυθεντικού ανθρώπου: το πέρασμα από τη φιλαυτία στη φιλαλληλία, από τη δουλεία στην ελευθερία, από τον φόβο στην αγάπη. Πολύ σύντομα, το θαύμα έχει ως εξής: ο Χριστός, η μητέρα και οι μαθητές του, συμμετέχουν στο εορταστικό τραπέζι ενός γάμου στην Κανά της Γαλιλαίας. Κάποια στιγμή, η Παναγία πληροφορεί τον Χριστό ότι έχει εκλείψει το κρασί. Ο Χριστός ζητεί από τους υπηρέτες να γεμίσουν με νερό τις έξι υδρίες που βρίσκονταν στο σπίτι και στη συνέχεια μεταμορφώνει το νερό σε κρασί. Έτσι η χαρά της γιορτής συνεχίζεται.
Κάθε άνθρωπος –όπως έκαστος νεόνυμφος στον γάμο της Κανά–εισέρχεται στη ζωή προσδοκώντας την ευτυχία, ευχόμενος να βιώσει βαθύτερους υπαρξιακούς δεσμούς, μέσα στους οποίους θα γευθεί τη μοναδικότητα και την ενότητα, τη χαρά και την τρυφερότητα, την αποδοχή και την πληρότητα.
Παρά ταύτα, κάποια στιγμή συμβαίνει το αναπάντεχο: «Δεν υπάρχει κρασί». Οπου ο άνθρωπος δεν τιθασεύει την εγωπάθειά του, εκεί θα επέλθουν η ρήξη και η σύγκρουση με τον άλλο. Αυτή η εμμονή στο εγώ συνιστά την πρώτη βαθμίδα ηθικής: τον εγωκεντρισμό. Η εγωτική συνείδηση θεωρεί τον συνάνθρωπο αντίπαλο και εχθρό. Γι’ αυτό οποιαδήποτε συνάντηση μαζί του αποβλέπει στον εξουσιασμό και στην εκμετάλλευσή του. Ο συνάνθρωπος εκπίπτει σε απρόσωπο αντικείμενο, μέσο για την επίτευξη ατομικής ευδαιμονίας. Στην ηθική βαθμίδα του εγωκεντρισμού η κοινωνία μοιάζει με ζούγκλα, είναι πόλεμος όλων εναντίον όλων, κατά τον οποίο ο ισχυρότερος υποτάσσει τον ασθενέστερο. Ο εγωκεντρικός άνθρωπος δεν πράττει το κακό μόνο όταν φοβάται τις συνέπειες· κίνητρο της συμπεριφοράς του είναι ο φόβος της τιμωρίας.
Για την υπέρβαση του κοινωνικού αδιεξόδου που προκαλεί ο εγωκεντρισμός, οι άνθρωποι προχώρησαν στην επιβολή νόμων, στην οριοθέτηση της εξωτερικής συμπεριφοράς. Οι νόμοι, θέτοντας φραγμούς στην ασυδοσία του εγώ, επιτρέπουν μια ανεκτή κοινωνική συμβίωση. Και σε αυτή τη βαθμίδα ηθικής, τον νομικισμό, το εγώ προηγείται του εσύ, μόνο που τώρα το άτομο κρίνει ότι εξυπηρετεί καλύτερα το συμφέρον του η διαμεσολάβηση του κράτους στις σχέσεις του με τους άλλους. Οι άνθρωποι αναλαμβάνουν υποχρεώσεις για να απολαμβάνουν δικαιώματα. Η κοινωνία εκλαμβάνεται σαν εταιρεία στο χρηματιστήριο, της οποίας η κερδοφορία είναι προς το συμφέρον όλων των μετόχων. Η νομικιστική αυτή λογική θεωρεί τις διαπροσωπικές σχέσεις ευκαιρία αμοιβαίας ωφέλειας, όπου δίνεις για να πάρεις. Γι’ αυτό ο νομικιστής άνθρωπος πράττει το καλό μόνο όταν έχει κάτι να κερδίσει· κίνητρο της συμπεριφοράς του είναι η ανταμοιβή. Μολονότι ο νομικισμός είναι καλύτερο στάδιο ηθικής από τον εγωκεντρισμό, η απλή κατοχύρωση του δικαιώματος στον εγωισμό και το ενδιαφέρον του νόμου μονάχα για την έξωθεν συμπεριφορά αδυνατούν να προσφέρουν στους ανθρώπους την πληρότητα της ζωής, την κατάφαση της ύπαρξης. Με τραγική και πάλι διαπίστωση: «Δεν υπάρχει κρασί».
Μεταμορφώνοντας το νερό σε κρασί –το νερό ήταν σύμβολο του νόμου στον ύστερο Ιουδαϊσμό– ο Χριστός προσκαλεί τους ανθρώπους να ανέλθουν στην τρίτη βαθμίδα ηθικής: στην αγάπη. Η αγάπη είναι χάρις του Θεού, δώρο που καταξιώνεται όταν αντιδωρίζεται. Η αγάπη επιφέρει συνειδησιακή αλλαγή, άγει σε άλλη ιεράρχηση αναγκών. Εδώ η ύπαρξη του Αλλου είναι ιδρυτική πράξη της ζωής, ο συνάνθρωπος είναι αδελφός και φίλος. Συνεπώς οι διαπροσωπικές σχέσεις εκφράζουν την αλληλοπεριχώρηση και την αλληλεγγύη. Σε αυτή δε την κοινότητα ζωής τα πράγματα παύουν να είναι άψυχα αντικείμενα και γίνονται δώρα του ενός προς τον άλλο, γι’ αυτό και μεταβάλλονται σε ενθύμια προσφιλών προσώπων.
Η αγάπη ως συγκεκριμένη βιοθεωρία, ως ανέκπτωτη μέριμνα για όλους, ως συγκατοίκηση του εγώ, του εσύ, του άλλου στο εμείς, μεταμορφώνει τους ανθρώπους και νοηματοδοτεί κάθε έκφανση της ζωής. Ο τρυφερός σύζυγος, ο υπεύθυνος γονιός, ο ανιδιοτελής φίλος, ο πρωτοπόρος δημιουργός, ο ακέραιος λειτουργός, είναι ηθικές κατακτήσεις που δεν επιβάλλονται ούτε διά του φόβου ούτε διά της ανταμοιβής. Είναι υπαρξιακά βιώματα που κατακτά κάποιος αυτοβούλως, που επιτυγχάνονται ως προσωπική επιλογή. Το δοτικό ήθος μεταμορφώνει κάθε πτυχή της ζωής: η πολιτική προάγει την ενότητα των πολιτών, η οικονομία θεραπεύει συγκεκριμένες ανάγκες συγκεκριμένων ανθρώπων, η τέχνη αναδεικνύει το καινούργιο, ο έρωτας διακονεί την ψυχοσωματική ώσμωση αγαπώντων προσώπων.
Το θαύμα του Χριστού στην Κανά μαθαίνει τους ανθρώπους ότι έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε τρεις θεάσεις της ζωής: τον εγωκεντρισμό, τον νομικισμό και την αγάπη. Στην πρώτη ο δούλος άνθρωπος δεν κάνει κάτι κακό γιατί φοβάται την τιμωρία· στη δεύτερη ο μισθωτός άνθρωπος κάνει το καλό γιατί αναμένει ανταμοιβή· στην τρίτη βαθμίδα ο ελεύθερος άνθρωπος αγαπά. Εκείνος που επιλέγει την τρίτη επιλογή είναι ο όντως κοινωνικός άνθρωπος, αφού με τον δικό του τρόπο προάγει την κοινωνική συνοχή και την πολιτισμική ανάταση. Κοινωνικός άνθρωπος είναι ο αρχιτέκτονας που κοσμεί τον χώρο, ο μηχανικός που αναδεικνύει το περιβάλλον, ο γιατρός που πονεί τον ασθενή, ο δάσκαλος που δωρίζεται στους μαθητές· κοινωνικός άνθρωπος είναι όποιος οξύνει την ευαισθησία και την κριτική μας σκέψη, όποιος εκφέρει λόγο ελευθεροποιό, ήθος ρήξης και σύγκρουσης με κάθε μορφής απανθρωπία. Οποιος γεύεται το κρασί της Κανά ανακαλύπτει το νόημα της ύπαρξης.
"Ηθική και Τεχνητή Νοημοσύνη"
Από την Εισήγηση του Καθηγητή Γιάννη Μπέκου, ξεχωρίζουμε τα εξής:
Η τεχνική νοημοσύνη (ΤΝ) είναι ένα σπουδαίο δημιούργημα του ανθρώπου και ο άνθρωπος θα πρέπει να γνωρίζει με τι είδους κατασκευή έχει να κάνει ώστε η σχέση του με την ΤΝ να είναι πετυχημένη.
Η χριστιανική θεολογία, με την εμπειρία και τη γνώση αιώνων για τη δημιουργικότητα του Θεού και του ανθρώπου, μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην κατανόηση της τεχνητής νοημοσύνης. (ΤΝ). Αυτή η κατανόηση είναι αναγκαία προϋπόθεση για την καλή και ωφέλιμη χρήση της ΤΝ από μεγάλους και μικρούς - ενήλικες, εφήβους και παιδιά. Η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει θετικά την ανθρώπινη δημιουργικότητα, εφόσον χρησιμοποιείται με κριτικό και υπεύθυνο τρόπο
Ο άνθρωπος έχει πλαστεί από τον Θεό σύμφωνα με τη θεϊκή του εικόνα ώστε να μοιάζει στον Θεό και έτσι ο άνθρωπος μπορεί και συνθέτει δημιουργήματα που του μοιάζουν. Η τεχνική νοημοσύνη μοιάζει, έστω και σε κάποιο βαθμό, με την ανθρώπινη νοημοσύνη, αν και δεν μπορεί να πλησιάσει τη συνθετότητα των λειτουργιών του ανθρώπινου εγκεφάλου. Με τεχνικούς νευρώνες, που μιμούνται τους βιολογικούς νευρώνες του ανθρώπινου εγκεφάλου, η ΤΝ έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί δισεκατομμύρια συνάψεις, σημεία σύνδεσης, δηλαδή, μαθηματικές σχέσεις που μεταφέρουν πληροφορίες μεταξύ των νευρώνων. Οι αντίστοιχες συνάψεις στον άνθρωπος αγγίζουν τα 100 τρισεκατομμύρια.
Ο Θεός δημιουργεί τον άνθρωπο και έχει ένα σαφές σχέδιο θεϊκής οικονομίας για την πρόοδό του και την εκπλήρωση των πόθων του, ένα σχέδιο που προβλέπει κάθε πιθανή επιλογή του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δημιουργεί την ΤΝ, αλλά δεν έχει ένα αντίστοιχο σχέδιο διαχείρισής της, ώστε η ΤΝ να λειτουργεί σε όλες τις περιστάσεις προς το συμφέρον του ανθρώπου. Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να φτιάξουμε εμείς οι άνθρωποι.
Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο με λογικό νου και ελεύθερο ώστε να μπορεί να κάνει τις επιλογές του ελεύθερα και ανεξάρτητα ακόμα από το θέλημα του Θεού. Ο άνθρωπος με τις ικανότητες του νου, τη νοημοσύνη του, δημιουργεί ιδέες, διατυπώνει αντιλήψεις, προβάλλει αξίες, συνάγει συμπεράσματα διευθετώντας με αυθαίρετο τρόπο τα δεδομένα του κόσμου και μάλιστα θέλει να πείσει και τους άλλους να αποδεχθούν την κοσμοεικόνα του.
Η τεχνική νοημοσύνη μιμείται αυτή την τακτική του ανθρώπου, είναι προγραμματισμένη από τον άνθρωπο να «σκέπτεται» και να «αποφασίζει» με έναν προεπιλεγμένο τρόπο που αντιστοιχεί στην κοσμοεικόνα εκείνων που την έχουν σχεδιάσει. Υπάρχουν πολλά γλωσσικά μοντέλα τεχνικής νοημοσύνης, το καθένα με τις δικές του ιδεολογικές προεπιλογές. Τα γλωσσικά μοντέλα δεν είναι ιδεολογικά ουδέτερα, καθώς ενσωματώνουν πολιτισμικά φίλτρα. Από την άλλη, υπάρχουν γλωσσικά μοντέλα που επιδιώκουν την πολυμορφία και τον έλεγχο προκαταλήψεων.
Η τεχνική νοημοσύνη εμφανίζεται να μιλάει και να επικοινωνεί ως κανονικός άνθρωπος, χειρίζεται την ανθρώπινη γλώσσα με μεγάλη επιτυχία, αλλά δεν γίνεται ποτέ άνθρωπος, καθώς παραμένει ένα γλωσσικό μοντέλο, ένας μηχανισμός αλγορίθμων που απλά μιμείται τη χρήση της γλώσσα, μιμείται συναισθήματα ή κοινωνικές σχέσεις.
Η τεχνική νοημοσύνη εμφανίζεται να μπορεί να παίξει οποιοδήποτε ανθρώπινο ρόλο δημιουργώντας ψευδαισθήσεις ανθρώπινων σχέσεων, αλλά δεν μπορεί ποτέ να γίνει πραγματικός φίλος, σύμβουλος ή δάσκαλος. Μπορεί, όμως, να περιοριστεί στο ρόλο ενός «ψηφιακού βοηθού» για την διαχείριση της ανθρώπινης καθημερινότητας.
Η τεχνική νοημοσύνη δεν μπορεί να αναλάβει την ευθύνη των λεγομένων της, δεν μπορεί ποτέ να είναι ή να νιώσει υπεύθυνη για τις συνέπειες που μπορεί να έχουν όσα συμβουλεύει τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι-χρήστες της ΤΝ θα πρέπει να μάθουν να είναι υπεύθυνοι και να γνωρίζουν ότι μόνο αυτοί μπορούν να αναλάβουν τις ευθύνες τους για το είδος της σχέσης που θα επιλέξουν να έχουν με τα γλωσσικά μοντέλα.
Η τεχνική νοημοσύνη αυτό που μόνο μπορεί να κάνει είναι μαθηματικούς υπολογισμούς. Παίρνει αποφάσεις εντοπίζοντας επαναλαμβανόμενες σχέσεις ή κανονικότητες, μέσω δηλαδή κάποιων μοτίβων. Δεν κατανοεί το νόημα των δεδομένων, δεν έχει βιωμένες εμπειρίες για αυτά που λέει, γιατί απλούστατα δεν είναι άνθρωπος.
Ο άνθρωπος θέτει ερωτήματα στην ΤΝ, αλλά αυτά τα ερωτήματα συνδέονται με έννοιες που έχει κατακτήσει, με εμπειρίες και βιώματα, με την ανθρώπινη λογική. Η ΤΝ δεν έχει λογική, δεν μπορεί να νιώσει τον χρήστη της, δεν μπορεί να καταλάβει τα αισθήματά του, δεν έχει ενσυναίσθηση, αν και εμφανίζεται ότι μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο στα προβλήματά του. Ο Θεός χρειάστηκε να γίνει άνθρωπος, να νιώσει και να ζήσει ως πραγματικός άνθρωπος τα προβλήματα και τους πόνους των ανθρώπων, ώστε να μπορέσει να τούς βοηθήσει.
Η τεχνική νοημοσύνη χρησιμοποιεί και επεξεργάζεται τεράστιο όγκο δεδομένων που τα ερμηνεύει με βάση τις προεπιλογές, τις «προκαταλήψεις» του σχεδιαστή της. Όσοι χρησιμοποιούν την ΤΝ θα πρέπει πρώτα να εκπαιδευτούν ώστε να αναγνωρίζουν την «μεροληψία» των γλωσσικών μοντέλων, ώστε να μην επιτρέπουν να είναι δέκτες ενός μονοπωλίου ιδεών.
Η τεχνική νοημοσύνη έχει την ικανότητα να πείθει και να προσαρμόζεται στα χαρακτηριστικά και τις προτιμήσεις του χρήστη. Καταφέρνει και λέει συχνά στον άνθρωπο ό,τι θέλει να ακούσει. Μάλιστα, τα γλωσσικά μοντέλα λόγω της συνθετότητας των υπολογισμών τους, της διαχείρισης ενός τεράστιου όγκου δεδομένων και της ταχύτητάς τους, αποτελούν ισχυρή δύναμη πειθούς απέναντι στους ανθρώπους. Αν ο άνθρωπος δεν εκπαιδευτεί κατάλληλα αντί να κατευθύνει, θα συμβεί να κατευθύνεται από την ΤΝ.
Η τεχνική νοημοσύνη εμφανίζεται διαθέσιμη να δίνει απαντήσεις σε οποιοδήποτε ερώτημα των ανθρώπων και για οποιαδήποτε ανθρώπινη ανάγκη. Από τις ιστορίες της ζωής του Χριστού μαθαίνουμε ότι είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τι ερωτήματα θέτουμε και σε ποιους ή σε τι και για ποιο σκοπό. Είναι, κατά συνέπεια, σημαντικό οι χρήστες της ΤΝ να έχουν την κατάλληλη εκπαίδευση ώστε να μάθουν να μπορούν να ξεχωρίζουν ποια ερωτήματα ταιριάζουν στην ΤΝ και βέβαια ποιες ανάγκες τους μπορούν να αντιμετωπιστούν από μία μηχανή.
Η τεχνική νοημοσύνη διατείνεται ότι είναι ευθυγραμμισμένη με τις ανθρώπινες αξίες της ισότητας, της δικαιοσύνης, της ουδετερότητας, της διαφάνειας, της συναίνεσης. Αλλά εμείς πρέπει να ξέρουμε ότι μόνο ένα συγκεκριμένο περιεχόμενο αυτών των εννοιών επιλέγεται από την ΤΝ κάθε φορά και με αυτό ευθυγραμμίζεται κάθε γλωσσικό μοντέλο ξεχωριστά και πάντα ανάλογα με τις προτιμήσεις του σχεδιαστή τους. Είναι σημαντικό ο άνθρωπος, ο χρήστης της ΤΝ, να μπορεί να κρίνει και, όταν χρειάζεται, ακόμα και να αμφισβητεί τις εκτιμήσεις των μοντέλων.
Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο με λογικό νου και ελεύθερο. Ο άνθρωπος θα πρέπει πάντα να προσπαθεί να διασώζει την ελευθερία του ώστε αυτός να κατευθύνει τα έργα του, όπως η ΤΝ, προς το συμφέρον του κάθε ανθρώπου και της ανθρωπότητας συνολικά.
Με όλα τα παραπάνω υπόψη, η ΟΕΛΜΕΚ Θεολόγων θέλει να προτείνει στην Υπουργό Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας την εισαγωγή, με την διαδικασία του επείγοντος, μαθημάτων ψηφιακού γραμματισμού που θα εστιάζουν στην κατανόηση του χαρακτήρα της ΤΝ, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες, από τις μικρές κιόλας σχολικές ηλικίες, να εκπαιδευτούν στη σωστή χρήση των ποικίλων γλωσσικών μοντέλων.
Η ΟΕΛΜΕΚ θεολόγων και τα μέλη της θα υποστηρίξουν με όλες τους τις δυνάμεις μια τέτοια καινοτόμο και πρωτοποριακή εκπαιδευτική δράση βοηθώντας παράλληλα στη δημιουργία ενός πλαισίου ευθύνης που θα ανταποκρίνεται στην ανάγκη για ρύθμιση, διαφάνεια και ηθικά πρότυπα για την ανάπτυξη και τη χρήση της ΤΝ.
Comments (0)
This thread has been closed from taking new comments.
