Φυσικά Δραστήρια Σχολεία: Απάντηση στη Σχολική Βία και Παραβατικότητα;

ΠΟΕΔ
18 Φεβ 2026 - 14:04

Φυσικά Δραστήρια Σχολεία: Απάντηση στη Σχολική Βία και Παραβατικότητα;

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ*

Σε μια περίοδο όπου το ζήτημα της σχολικής βίας και παραβατικότητας απασχολεί έντονα τη δημόσια συζήτηση, αξίζει να διερευνήσουμε κατά πόσο η ενίσχυση της φυσικής δραστηριότητας (ΦΔ) των παιδιών μπορεί να αποτελέσει μέρος της λύσης.

Σε πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ, 2025) με τίτλο «Πώς μπορούν οι χώρες του ΟΟΣΑ να ενδυναμώσουν τα παιδιά ώστε να είναι περισσότερο φυσικά δραστήρια;», τονίζεται η μεγάλη σημασία της ΦΔ. Συγκεκριμένα, η ΦΔ στην παιδική ηλικία βελτιώνει τη σωματική και ψυχική υγεία, τη σχολική επίδοση, την αυτοεκτίμηση και μειώνει τον κίνδυνο παχυσαρκίας ή/και εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων στη μετέπειτα ενήλικη ζωή.

Η έκθεση επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες καλές πρακτικές από χώρες του ΟΟΣΑ, που αποδεδειγμένα ενισχύουν τη ΦΔ των παιδιών (π.χ. Φυσικά Δραστήριο Σχολείο, πόλεις και γειτονιές φιλικές προς τα παιδιά, δρόμοι παιχνιδιού, συνεργασίες με οικογένειες). Στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου, επικεντρωνόμαστε στην καλή πρακτική που αφορά στα Φυσικά Δραστήρια Σχολεία(ActiveSchools) και η οποία εφαρμόζεται σε χώρες όπως η Ιρλανδία (ActiveSchoolFlag) και η Φινλανδία (SchoolsontheMove).

Φυσικά Δραστήρια Σχολεία

Σ’ ένα Φυσικά Δραστήριο Σχολείο η ΦΔ δεν προάγεται μόνο στο πλαίσιο του μαθήματος της Φυσικής Αγωγής (ΦΑ) ή σε αποσπασματικές αθλητικές δράσεις (π.χ. αθλητική εβδομάδα, ημερίδα στίβου). Σ’ ένα Φυσικά Δραστήριο Σχολείο η ΦΔ ενσωματώνεται συνειδητά σ’ όλο το φάσμα της σχολικής μέρας (π.χ. ΦΑ, διαλείμματα, φυσικά δραστήρια διαλείμματα στην τάξη). Με άλλα λόγια, σ’ ένα Φυσικά Δραστήριο Σχολείο η ΦΔ αποτελεί δομικό στοιχείο οργάνωσης της σχολικής ζωής.

Συγκεκριμένα, η λειτουργία ενός Φυσικά Δραστήριου Σχολείου στηρίζεται σε πέντε βασικούς πυλώνες: (1) Ποιοτική ΦΑ: Ανάπτυξη θεμελιωδών κινητικών δεξιοτήτων με έμφαση στη συμμετοχή όλων των παιδιών, (2) ΦΔ μέσα στη σχολική ημέρα πέρα από το μάθημα της ΦΑ: Φυσικά δραστήρια διαλείμματα, κίνηση μέσα στην τάξη (π.χ. brainbreaks) και ευέλικτη χρήση χώρων (διάδρομοι, αυλή, αίθουσα πολλαπλής χρήσης), (3) Σχολικό περιβάλλον που «προσκαλεί» σε κίνηση: Αυλή με διακριτές ζώνες παιχνιδιού, επαρκής εξοπλισμός και ελεύθερη πρόσβαση, σαφείς αλλά όχι υπερβολικά περιοριστικοί κανόνες, (4) Συμμετοχή των παιδιών στη λήψη αποφάσεων: Μαθητικό συμβούλιο ή επιτροπή ΦΔ, συμμετοχή στον σχεδιασμό δραστηριοτήτων ή/και στην επιλογή παιχνιδιών, αξιολόγηση προγράμματος από τα παιδιά, (5) Σύνδεση με οικογένεια και κοινότητα: Ενημέρωση και εμπλοκή γονέων, συνεργασίες με δήμους/κοινότητες, αθλητικές ομοσπονδίες και άλλους φορείς.

Φυσικά Δραστήριο Σχολείο και Βία

Φαίνεται πως το Φυσικά Δραστήριο Σχολείο συμβάλλει στη βελτίωση παραγόντων ή/και δεξιοτήτων που σχετίζονται με τη μείωση της επιθετικής συμπεριφοράς. Η έρευνα δείχνει πως στα Φυσικά Δραστήρια Σχολεία βελτιώνεται το σχολικό κλίμα (περισσότερη συνεργασία, μείωση συγκρούσεων στα διαλείμματα, ενίσχυση αισθήματος του «ανήκειν») και το επίπεδο αυτορρύθμισης των παιδιών (π.χ. μείωση άγχους και παρορμητικότητας, ενίσχυση κοινωνικών δεξιοτήτων).

Ο περιορισμός των περιστατικών επιθετικής συμπεριφοράς κατά τον χρόνο του διαλείμματος δεν είναι όμως δεδομένος. Επιτυγχάνεται όταν οι χώροι είναι καλά οργανωμένοι, όταν υπάρχει επαρκής εξοπλισμός, όταν παρέχονται εναλλακτικές μορφές παιχνιδιού (όχι μόνο ανταγωνιστικά παιχνίδια) και όταν υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες. Με άλλα λόγια, η ΦΔ δεν περιορίζει από μόνη της τη βία. Η βία περιορίζεται όταν η ΦΔ είναι δομημένη, συμπεριληπτική και παιδαγωγικά σχεδιασμένη.

Βιωσιμότητα Προγραμμάτων Φυσικά Δραστήριων Σχολείων

Η διεθνής εμπειρία προσφέρει ένα σαφές πλαίσιο σχετικά με επιτυχημένα ολιστικά προγράμματα που επικεντρώνονται στην προαγωγή της ΦΔ των παιδιών. Το ζήτημα πλέον δεν είναι η τεκμηρίωση, αλλά η προσαρμογή και θεσμοθέτηση αντίστοιχων προγραμμάτων στο κυπριακό εκπαιδευτικό σύστημα.

Στις περιπτώσεις των επιτυχημένων προγραμμάτων προαγωγής της ΦΔ, καθοριστικά στοιχεία βιωσιμότητας είναι η θεσμοθέτηση του ρόλου του συντονιστή του προγράμματος (π.χ. μείωση διδακτικού χρόνου τουλάχιστον κατά 2 δ.π.), η επιμόρφωση/στήριξη των εκπαιδευτικών (π.χ. σεμινάρια, τράπεζα δραστηριοτήτων/παιχνιδιών) αλλά και η υλικοτεχνική στήριξη (π.χ. μικρό κονδύλι για εξοπλισμό αυλής/διαμόρφωση χώρων). Δυστυχώς, τα προγράμματα που βασίζονται αποκλειστικά στην πρωτοβουλία ενός/μίας εκπαιδευτικού ΦΑ, χωρίς θεσμοθέτηση του ρόλου και υποστήριξη, πολύ γρήγορα μετατρέπονται σε «καλές ιδέες που κουράζουν». Η προαγωγή της ΦΔ δεν μπορεί να βασίζεται στον εθελοντισμό· απαιτεί θεσμική στήριξη.

Η πρακτική των Φυσικά Δραστήριων Σχολείων δεν είναι πολυτέλεια ούτε συμπληρωματική δράση. Αποτελεί επένδυση στη δημόσια υγεία, στην ψυχική ανθεκτικότητα και στο σχολικό κλίμα. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορούμε να εφαρμόσουμε αυτή την επιτυχημένη πρακτική. Το ερώτημα είναι αν αντέχουμε να μην την εφαρμόσουμε.

*Εκπαιδευτικός Δημοτικής Εκπαίδευσης | Β. Γενικός Οργανωτικός ΠΟΕΔ | Μέλος Κεντρικής Γραμματείας Προοδευτικής Κίνησης Δασκάλων και Νηπιαγωγών