Η ψευδαίσθηση της συμμετοχής στις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Η συμπερίληψη στο σχολικό πλαίσιο λειτουργεί ως ρητορική αναφορά παρά ως πραγματική παιδαγωγική πρακτική. Και δεν αφορά μόνο τα παιδιά με διαγνωσμένες ειδικές ανάγκες, αλλά όλα εκείνα, που για διαφορετικούς λογους μέουν στα όρια της συμμετοχής, τα παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση, τα παιδιά που φοβούνται να εκτεθούν, τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες, τα παιδιά που αδυνατούν να ενταχθούν στο σύνολο, τα παιδιά που σιωπούν. Με άλλα λόγια, αφορά όλα εκείνα τα παιδιά που για διαφορετικούς λόγους βρίσκονται στο όριο της ενεργούς συμμετοχής.

Ωστόσο, ο ίδιος ο όρος «συμπερίληψη» αδυνατεί να ανταποκριθεί σε μια ουσιαστική παιδαγωγική συνθήκη γι’ αυτό και αποτελεί μια έννοια που καθιερώθηκε κυρίως σε θεωρητικό επίπεδο, χωρίς να διαθέτει πραγματική ισχύ στην εκπαιδευτική πράξη. Η εκτεταμένη χρήση του δημιουργεί την εντύπωση της προόδου, ενώ η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική επειδή οι μηχανισμοί που θα καθιστούσαν τη συμπερίληψη εφαρμόσιμη παραμένουν ανεπαρκείς ή ανενεργοί.

Το ίδιο δυστυχώς συμβαίνει στις σχολικές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και ιδιαίτερα στο πεδίο της μουσικής εκπαίδευσης καθώς συχνά περιορίζεται σε μια τυπική μέχρι και ανύπαρκτη παρουσία των παιδιών, χωρίς να πραγματοποιείται ουσιαστική ενσωμάτωση στο καλλιτεχνικό και σχεσιακό γίγνεσθαι.

Οι σχολικές καλλιτεχνικές εκδηλώσεις τις πλείστες φορές λειτουργούν ως επιβεβαίωση της «καλής εικόνας» του σχολείου αντί να υπηρετούν την έκφραση των παιδιών. Τεχνηέντως επιβάλουν μια σκηνοθετημένη αρμονία, όπου όλα καλούνται να φαίνονται άψογα και ελεγχόμενα και αντιμετωπίζουν ως πρόβλημα προς διαχείριση, ότι δεν εντάσσεται σε αυτή την εικόνα, ενεργοποιώντας πρακτικές εξομάλυνσης και περιορισμού που οδηγούν, έστω και διακριτικά, σε μορφές αποκλεισμού.

Η παρουσία αυτών των παιδιών στις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις του σχολείου, μέσα από την χορωδία και την ορχήστρα, το θέατρο και τον χορό, μπορεί να προσφέρει τόσο παιδαγωγικά όσο και ψυχικά σε ολόκληρη την σχολική μονάδα. Η συμμετοχή τους δεν πρέπει να  αφορά μόνον το αν το παιδί είναι ικανό στο να αποδώσει, αλλά θα έπρεπε να αφορά το αν το ίδιο το σχολικό πλαίσιο μπορεί να μετακινηθεί για να προσφέρει σε αυτά τα παιδιά. Μοναδικό κόστος θα ήταν  λιγότερη «τελειότητα», μα περισσότερη αλήθεια.

Η χορωδία και η ορχήστρα της σχολικής μονάδας θα έπρεπε να αποτελεί ένα προνομιακό πεδίο ανάμεσα στο «ανήκειν» και στο «φαίνεσθαι ότι ανήκω». Το κάθε παιδί αναλαμβάνει ένα ρόλο ο οποίος δεν είναι μόνον μουσικός αλλά και σχεσιακός, για αυτό και η χορωδία δεν είναι απλώς  ένα φωνητικό σύνολο, αλλά ένας μικρόκοσμος και ταυτόχρονα ένα δυναμικό σύστημα σχέσεων. Μέσα στην χορωδία, κάποια παιδιά ηγούνται, κάποια ακολουθούν, κάποια κρύβονται και κάποια εκτίθενται υπερβολικά.

Επαφίεται λοιπόν, στον καθηγητή της μουσικής αν η χορωδία του μπορεί να λειτουργήσει ως χώρος ενίσχυσης του συμβολικού αποκλεισμού ή ως χώρος όπου το παιδί αποκτά ουσιαστική παρουσία ακόμη και από μια μή πρωταγωνιστική θέση. Τα συγκεκριμένα παιδιά, πολλές φορές είτε περιορίζονται σε έναν απλοποιημένο ρόλο, είτε αντιμετωπίζονται με υπερπροστασία είτε τοποθετούνται στο περιθώριο της σκηνής, κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η ουσία δεν βρίσκεται στο αν ο μαθητής τραγουδά σωστά, αλλά στο αν του επιτρέπεται να ακουστεί ως υποκείμενο. Ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστημα, εκπαιδευτικοί, μαθητές και γονείς, οργανώνεται γύρω από αυτές τις διαφοροποιήσεις και, πολύ συχνά, τις αναπαράγει χωρίς να το αντιλαμβάνεται.

Αν δουλευτεί η χορωδία προς αυτή την κατεύθυνση, τότε μπορεί να μεταμορφωθεί σε  κάτι πολύ πιο βαθύ και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την ανακατανομή των ρόλων, δίνοντας έτσι την δυνατότητα για διαφορετικές μορφές συμμετοχής στο κάθε παιδί και παράλληλα να εκπαιδευτεί ούτως ώστε ολόκληρο το μουσικό σύνολο να μάθει να ακούει και να συγχρονίζεται ψυχικά. Η χορωδία και η ορχήστρα δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι αληθινή.

Τα παιδιά που δυσκολεύονται είτε λόγω ειδικών αναγκών είτε λόγω συναισθηματικών ή μαθησιακών δυσκολιών, συχνά τοποθετούνται ασυνείδητα στη θέση του «άλλου», του «αδύναμου» ή του «ευάλωτου». Κάπως έτσι εντοπίζουμε δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Την υπερπροστασία από την μια, και τον αποκλεισμό ή την περιθωριοποίηση από την άλλη.

Ο εκπαιδευτικός δεν γίνεται να κρατά ουδέτερη στάση σε κανένα ζήτημα πόσο μάλλον σε θέματα που αφορούν την ανάπτυξη των μαθητών του. Για αυτό οφείλει να είναι βαθιά παρεμβατικός. Να ορίζει τα όρια του «ανήκειν», να διαχειρίζεται το άγχος των μαθητών του και να αντέχει την ατέλεια χωρίς να την κρύβει για να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ρυθμιστής του συστήματος αλλά κυρίως ως φορέας ενός πλαισίου μέσα στο οποίο κάθε παιδί μπορεί να υπάρξει.

Έτσι η χορωδία είτε θα γίνει ένα σύνολο όπου όλοι μπορούν πραγματικά να υπάρξουν, είτε θα παραμείνει ένας χώρος όπου κάποιοι απλώς θα στέκονται δίπλα στους άλλους, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή.

*Καθηγητής Μουσικής, απόφοιτος του Τμήματος Μουσικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος (MMus) στη Μουσικολογία/Μουσικοπαιδαγωγική, Μεταπτυχιακό Τίτλο Σπουδών (MSc) στην Εκπαιδευτική Ψυχολογία καιεκπαιδευόμενο μέλος του Παγκύπριου Συνδέσμου Ψυχοθεραπευτών. Ασχολείται με την ερευνητική και συγγραφική δραστηριότητα που αφορά τις θεραπευτικές επιδράσεις της μουσικής σε σωματικό, νοητικό και ψυχικό επίπεδο.

Tags ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ, ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ, ΣΧΟΛΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ, ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΨΗ,

---

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---