Η σιωπηλή αυτοπροσωπογραφία του ήρωα Κυριάκου Μάτση

Πανεπιστήμιο Κύπρου
22 Νοε 2025 - 10:45

Η σιωπηλή αυτοπροσωπογραφία του ήρωα Κυριάκου Μάτση

Συγκλονιστικά κείμενα που αποκαλύπτουν την εσωτερική διαδρομή ενός αγωνιστή πολύ πριν από την θυσία του στις 19 Νοεμβρίου 1958

ΤΗΣ ΔΟΞΑΣ ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΥ*

Ο Κυριάκος Μάτσης αποτελεί μια από τις πλέον εμβληματικές μορφές του Αγώνα της ΕΟΚΑ. Υπήρξε ένας άνθρωπος με ασυνήθιστο βάθος σκέψης, αυτογνωσίας και ηθικής ακρίβειας. Η δράση, η ακεραιότητα και η θυσία του έχουν περάσει στη συλλογική μνήμη ως σύμβολα ανιδιοτέλειας και πίστης στην ελευθερία. Λιγότερο γνωστός, όμως, παραμένει ο βαθύς, απαιτητικός διάλογός του με τον ίδιο του τον εαυτό. Τα χειρόγραφα που άφησε πίσω του, γραμμένα το 1945, όταν ήταν μόλις είκοσι ετών, αποτελούν μια σπάνια μαρτυρία για την πνευματική ζύμωση που προηγήθηκε της μετέπειτα ηρωικής του πορείας. Είναι ο χάρτης της εσωτερικής διαδρομής ενός νέου που σταδιακά οικοδομεί τη συνείδηση του αγωνιστή.

Ο Αγώνας της ΕΟΚΑ 1955–59

Από το 1955 έως το 1959, η Κύπρος βρέθηκε στη δίνη ενός από τους σημαντικότερους απελευθερωτικούς αγώνες του ελληνισμού. Η ΕΟΚΑ, με ελάχιστα μέσα αλλά με ακλόνητο φρόνημα, αντιστάθηκε στη βρετανική αποικιοκρατία. Νέοι άνθρωποι, πολλοί ακόμη μαθητές, επέλεξαν συνειδητάθέσουν σε δεύτερη μοίρα το προσωπικό τους μέλλον για χάρη ενός συλλογικού ιδεώδους: της ελευθερίας και της αυτοδιάθεσης.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κυριάκος Μάτσης ξεχώρισε. Όχι μόνο για τη δράση του, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τον αγώνα: με ευθύνη, γενναιότητα και βαθύ ανθρωπισμό. Τα χειρόγραφά του αποκαλύπτουν ότι η προετοιμασία της θυσίας του δεν ήταν στιγμιαία∙ ήταν αποτέλεσμα πολυετούς εσωτερικής καλλιέργειας.

Το ψυχικό αποτύπωμα ενός νέου που ωριμάζει

Ο εικοσάχρονος ακόμη Μάτσης καταγράφει με αλήθεια και ταπεινότητα τις αδυναμίες του. Η πρώτη φράση αποτυπώνει την αγωνία του να βρει το μέτρο: «Μια ζωή 20 χρονών, μιλά». Είμαι ένα τέρας, αλλά μπορώ να γίνω ένας άνθρωπος». Δεν ωραιοποιεί τον εαυτό του∙ αντίθετα τον αποδομεί για να τον ξαναχτίσει: «Είμαι ένας μικροπρεπής και ανάξιος, αλλά μπορώ να γίνω μεγαλοπράγμων». Ορίζει τον στόχο του ξεκάθαρα: «Είμαι άνθρωπος με μεγάλες αδυναμίες μα μπορώ να θελήσω και να τες κατανικήσω. Έχω θέλησιν». Και στη συνέχεια, διατυπώνει μία από τις πιο συγκλονιστικές του αυτοεντολές: «Να μια μεγάλη αδυναμία. Να μια αδυναμία χαρακτηριστική που θα παίξη μεγάλο ρόλο στη ζωή». Εκεί, σε μια στιγμή προσωπικής αποκάλυψης, σημειώνει: «Ως τώρα με νικούσε. Τώρα θα την νικήσω». Και ακολουθεί η κορυφαία δήλωση αποφασιστικότητας, ίσως προμήνυμα της μελλοντικής του πορείας: «Είναι καιρός να σταματήσει η οπισθοχώρηση και να εκλείψη η εγκληματική αυτοκτονία της επιδεξιότητος, της εξυπνάδας, της σωματικής αναπτύξεως, κ.τ.λ. Τα πιο πάνω δείχνουν ένα μεγάλο προτέρημα. Την αναγνώριση λαθών. Τα πιο κάτω θα δείξουν ένα ακόμα μεγαλύτερο. Την διόρθωσίν των».

Αναλαμβάνει πλήρως την ευθύνη της ύπαρξής του

Στη δεύτερη σελίδα, το κείμενο ανοίγει με μια φράση που μοιάζει με προσωπική διαθήκη: «Μην υποχωρείς ποτέ μπροστά στες απαιτήσεις του εαυτού σου, μπροστά στα ελαττώματά του και τες ορέξεις του τες βλαβερές». Από την πρώτη κιόλας πρόταση, ο νεαρός Μάτσης ορίζει το πεδίο της μάχης, όχι τον κόσμο γύρω του, αλλά τον κόσμο μέσα του. «Η ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια μάχη ενάντια στον εαυτό μας». Η αυτοκυριαρχία γίνεται προϋπόθεση ελευθερίας. Η πειθαρχία, όχι η παρορμητικότητα, είναι το θεμέλιο της δράσης. «Οφείλουμε να κερδίσουμε αυτή την μάχη αν θέλουμε να ευτυχίσουμε. Οφείλουμε να χαλιναγωγήσωμεν τας ορμάς και τα πάθη μας και να βλέπωμεν με απάθειαν τας στεναχωρίας που επακολουθούν αυτήν την χαλιναγώγηση». Αυτό το κείμενο προμηνύει έναν άνθρωπο που αντιλαμβάνεται την ηθική ως καθημερινή άσκηση.

Η κληρονομιά ενός ήρωα

Ο Κυριάκος Μάτσης δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τον τρόπο που πέθανε, αλλά κυρίως για τον τρόπο που σκέφτηκε, αγωνίστηκε και ωρίμασε. Στα χειρόγραφά του βλέπουμε το πέρασμα από την αμφιβολία στη βεβαιότητα, από την αδυναμία στην αυτοκυριαρχία, από τον φόβο στην ελευθερία. Σε μια εποχή όπου οι ηθικές βεβαιότητες θολώνουν, ο λόγος του αναδύεται ξανά καθαρός: «Εμπρός για τη μεγάλη μάχη της ζωής. Βρισκόμαστε στην πιο κρίσιμη στιγμή. Το παραμικρόν λάθος· το παν εχάθη».

Η φωνή του Κυριάκου Μάτση παραμένει σήμερα ζωντανή και μεγαλειώδης. Γιατί πριν γίνει σύμβολο, υπήρξε αυτό που ο ίδιος ονειρεύτηκε: ένας άνθρωπος ανώτερος από τον φόβο του και σίγουρα ανώτερος από τον ίδιο του τον εαυτό.

Αθάνατος.

*Δρ Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας

Πανεπιστήμιο Κύπρου