- ΠΟΕΔ
- 13 Ιουν 2026 - 11:16
Κοιτάζουμε τα νούμερα και χάνουμε τους ανθρώπους
ΤΗΣ ΣΤΕΛΙΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ- ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ*
Σε μια εποχή που όλα θεωρούμε πως είναι -ή πιστεύουμε πως πρέπει να είναι- μετρήσιμα και αξιολογήσιμα, η κατάταξη, η ομαδοποίηση, ο αποκλεισμός και η κανονικοποίηση, στη βάση της σύγκρισης ανάμεσα σε αριθμούς και ποσότητες, αποτελούν αναπόφευκτες κοινωνικοπολιτισμικές πρακτικές με προεκτάσεις σε όλα τα επίπεδα της σύγχρονης ζωής. Από την ευρύτερη τάση αριθμοποίησης δεν ξεφεύγει η εκπαίδευση, η οποία αναδεικνύεται σε ρυθμιστικό παράγοντα με καταλυτικό ρόλο στην συντήρηση της τάσης αυτής: μετρά προϋπολογισμούς, μόρια, βαθμούς, πτυχία, δείκτες επιτυχίας και δείκτες επάρκειας, τοποθετεί τους αριθμούς δίπλα από τα άτομα και αντιστοιχίζει στάσεις, δεξιότητες, συμπεριφορές και γνώσεις με ποσότητες.
Εν ολίγοις, επιδιδόμαστε, θεσμικά, συλλογικά και ατομικά σε μια προσπάθεια να ταυτίσουμε τον άνθρωπο με μια αριθμητική ποσότητα και ένα αριθμητικό σύμβολο, ανάλογα με την Εκπαιδευτική Πολιτική που ακολουθούμε - υπακούμε ή μας βολεύει- η οποία έχει βαθύτερες ιδεολογικές και φιλοσοφικές καταβολές. Επαγωγικά, αυτό που επιδιώκουμε είναι να εδραιώσουμε τις σχέσεις εξουσίας που μας ευνοούν και να κατασκευάσουμε ανάλογες ταυτότητες για τους εαυτούς μας και τους άλλους στη βάση της κατάταξης και της ομαδοποίησης. Και γίνεται, έτσι, ο διπλανός άνθρωπος αριθμός και αγωνιζόμαστε εμείς να γίνουμε μεγαλύτερος αριθμός για να ξεφύγουμε από τον φαύλο κύκλο της αριθμοποίησης, τον οποίο επί της ουσίας τροφοδοτούμε και συντηρούμε, αναπτύσσοντας ταυτόχρονα σχέση εξάρτησης μαζί του. Όταν η εκπαίδευση ως θεσμός υπακούει σε πολιτικές οι οποίες εξυπηρετούν μηχανισμούς (αυτό)συντήρησης ενισχύει την πρακτική της αριθμοποίησης κοινωνικοποιώντας τα παιδιά στην κουλτούρα αυτή και αναπαράγοντάς την ως κληροδότημα για το μέλλον.
Εξ’ ορισμού, οι αριθμοί ανέκαθεν ευνοούσαν τη σειροθέτηση, τη σύγκριση, τον ανταγωνισμό και την εύκολη εξαγωγή συμπερασμάτων ως προς τη μέτρηση της ισχύος, της εξουσίας, της επιτυχίας, της επάρκειας, της αποδοτικότητας και της παραγωγικότητας, αποδίδοντας συχνά αριθμητική αξία σε μη μετρήσιμες ποιότητες που αφορούν στην ατομική και κοινωνική σφαίρα δράσης, διάδρασης και αλληλεπίδρασης. Ως θεμελιώδες επιχείρημα στις περιπτώσεις αυτές προβάλλεται το ρητό «Οι αριθμοί δεν ψεύδονται (Numbers/Figures don’t lie)» το οποίο εργαλειοποιείται για να πείσει κατά το δοκούν, ευνοώντας αυθαίρετες και κατασκευασμένες ερμηνείες που εξυπηρετούν συγκεκριμένες οπτικές («but liars figure»)[1]. Μπορεί οι αριθμοί να αποτελούν σταθερές ενδείξεις, εντούτοις η ερμηνεία τους παραμένει ανθρώπινη κατασκευή και η απομόνωσή τους από το συγκείμενο συνιστά επικίνδυνη πρακτική. Επιπρόσθετα, αν και χρήσιμοι, αποδεικνύονται αδύναμοι στην καθολική σύλληψη της ανθρώπινης βίωσης και εμπειρίας.
Κάπως έτσι, χάνεται η ουσία και επιδιδόμαστε στην «αριθμο-λογία». Αριθμοί οι εκπαιδευτικοί στις νέες και παλιές λίστες διορισμού, αριθμοί τα παιδιά στο ΣΕΠ, αριθμοί οι μαθητές στις γραπτές εξετάσεις αξιολόγησης/κατάταξης, αριθμοί οι φοιτητές στα πτυχία, αριθμοί με οικονομικό πρόσημο οι οικογένειες στα φροντιστήρια, αριθμοί τα σχολεία και οι ανάγκες τους κατά την ψήφιση και υλοποίηση των προϋπολογισμών, αριθμός το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα σε διεθνείς διαγωνισμούς αξιολόγησης, αριθμός και η χώρα μας (πίσω, μπροστά, ανάμεσα σε άλλες χώρες-αριθμούς). Και αφού χάνεται η ουσία της μέτρησης, αυτό που παραμένει είναι η αδιάκοπη πίεση για «καλύτερους» αριθμούς.
Εντούτοις, παρά την αδυναμία που έχουμε στους αριθμούς, δεν καταφέραμε ακόμα να βρούμε έναν αριθμό να συνοψίζει και να αποτιμά, με θετικό πρόσημο, την τάση μας αυτή. Έχει τελικά η αριθμοποίηση ευνοήσει το εκπαιδευτικό μας σύστημα; Είναι οι νέες γενιές εγγράμματων ανθρώπων ευνοημένες και πιο «βελτιωμένες» από τις παλαιότερες; Έγινε η κοινωνία πιο ανθρώπινη, πιο δημοκρατική; Έγιναν οι άνθρωποι πιο ανθεκτικοί, πιο δημιουργικοί και πιο χαρούμενοι; Φαίνεται πως φορτίσαμε τους αριθμούς με τόση σημασία και εξουσία ώστε να εκδικούνται πανηγυρικά κυριαρχώντας σε clickbait τίτλους ειδήσεων που μετρούν γυναικοκτονίες, πυραύλους, τροχαία, ψήφους, δολοφονίες, νεκρούς, ιούς, επιδόματα, σκάνδαλα, βανδαλισμούς, κέρδη και πάνω από όλα “likes”.
Ενδεχομένως, η απουσία δεδομένων ως προς την επιτυχία της υφιστάμενης εκπαδευτικής πρακτικής αριθμοποίησης να εδράζεται στο γεγονός ότι όσα έχουν σημασία σε ένα ιδανικό αξιακό σύστημα δεν έχουν αριθμητική τιμή και δεν συλλαμβάνονται από την ποσοτική αποτίμηση και την αποπλαισιωμένη ερμηνεία. Μήπως θα ήταν σοφότερο να αναζητήσουμε τη ρίζα του προβλήματος σε πολιτικές που όταν κοιτάζουν την εκπαίδευση χάνουν το νόημα και ασχολούνται με αριθμούς και επαγωγικά όταν ασχολούνται με αριθμούς, χάνουν τον άνθρωπο και (ανα)παράγουν... τα ίδια νούμερα;
*Εκπαιδευτικός
[1] Το κλασικό ρητό «Numbers don’t lie» αποδομείται και παραφράζεται ως «Figures don’t lie but liars will figure», και εντοπίζεται σε διάφορες παραλλαγές σε γραπτά κείμενα από τον 19ο αιώνα.
