Όχι στην ιδρυματοποίηση της παιδικής ηλικίας

Πανεπιστήμιο Κύπρου
20 Μαι 2026 - 16:56

Όχι στην ιδρυματοποίηση της παιδικής ηλικίας

Κάτω τα χέρια από τα παιδιά, τις νηπιαγωγούς και τα νηπιαγωγεία

ΤΗΣ ΝΑΣΙΑΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

Υπάρχουν στιγμές όπου μια κοινωνία δεν μπορεί να μένει αμέτοχη απέναντι σε πολιτικές που παρουσιάζονται ως «εκσυγχρονισμός», αλλά στην πράξη αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης ζωής και επηρεάζουν βαθιά τη διαμόρφωση της παιδικής ηλικίας.

Σήμερα βρισκόμαστε ακριβώς σε μια τέτοια κρίσιμη στιγμή.

Στον βωμό της προεκλογικής σκοπιμότητας και της προσαρμογής στις ακραίες απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, προωθούνται πολιτικές που επιχειρούν να μετατρέψουν τα νηπιαγωγεία και τους παιδικούς σταθμούς σε δομές πολύωρης ή ακόμη και 24ωρης παραμονής παιδιών. Παρουσιάζονται ως «κοινωνική πρόοδος», ενώ στην πραγματικότητα αντανακλούν μια βαθιά προβληματική αντίληψη: ότι το παιδί πρέπει να προσαρμοστεί σε ένα εξαντλητικό σύστημα ζωής και εργασίας, αντί η κοινωνία να προσαρμοστεί στις ανάγκες του παιδιού και της οικογένειας.

Τα παιδιά όμως δεν είναι αριθμοί, ούτε «ωφελούμενοι» πολιτικών σχεδιασμών. Δεν είναι αντικείμενα διαχείρισης ούτε εργαλεία οικονομικής εξυπηρέτησης. Είναι ανθρώπινες υπάρξεις με βαθιές συναισθηματικές ανάγκες, με ανάγκη για σταθερότητα, αγάπη, ασφάλεια και ουσιαστική παρουσία των γονιών τους.

Η σύγχρονη παιδαγωγική επιστήμη καθώς και η αναπτυξιακή ψυχολογία επιβεβαιώνουν και δηλώνουν έντονα ότι τα πρώτα χρόνια ζωής αποτελούν τη σημαντικότερη περίοδο για τη συναισθηματική ανάπτυξη, τη δημιουργία ασφαλών δεσμών και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού. Η θεωρία της προσκόλλησης του John Bowlby, αλλά και δεκαετίες επιστημονικών ερευνών, αναδεικνύουν ότι η σταθερή παρουσία των γονέων δεν είναι απλώς μια συναισθηματική ανάγκη αλλά βασικός παράγοντας ψυχικής υγείας, κοινωνικής ανάπτυξης και συναισθηματικής ανθεκτικότητας.

Το παιδί έχει ανάγκη από σταθερό και ασφαλές οικογενειακό περιβάλλον, επαρκή χρόνο αλληλεπίδρασης με τους γονείς, καθώς και από συναισθηματική διαθεσιμότητα και συνέπεια στη φροντίδα. Η οικογενειακή παρουσία, η προβλεψιμότητα της καθημερινότητας, το ελεύθερο παιχνίδι και η ξεκούραση αποτελούν βασικούς παράγοντες για τη φυσιολογική ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη και τη διαμόρφωση υγιών δεσμών προσκόλλησης. Οι γονείς είναι οι πρώτοι παιδαγωγοί για τα παιδιά τους. Οι πρώτες εμπειρίες σχέσεων συμβάλλουν καθοριστικά στη συγκρότηση εσωτερικών μοντέλων ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Μέσα από αυτές τις πρώιμες αλληλεπιδράσεις διαμορφώνονται οι βάσεις της αυτοεκτίμησης, της συναισθηματικής ρύθμισης και της κοινωνικής προσαρμογής.

Η οικογένεια αποτελεί τον θεμελιώδη πυρήνα της κοινωνίας. Είναι ο πρώτος χώρος προστασίας, κοινωνικοποίησης και διαπαιδαγώγησης. Κάθε πολιτική που ενισχύει τη συστηματική και παρατεταμένη απομάκρυνση των παιδιών από την οικογενειακή ζωή, ιδιαίτερα σε τόσο ευαίσθητες ηλικίες, αποδυναμώνει τους οικογενειακούς δεσμούς και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Η παιδική ηλικία δεν μπορεί να ιδρυματοποιείται ώστε να προσαρμόζεται στις δυσλειτουργίες ενός συστήματος που εξαντλεί τους γονείς και περιορίζει ολοένα και περισσότερο τον οικογενειακό χρόνο.

Παράλληλα, η μετατροπή των νηπιαγωγείων σε χώρους φύλαξης αλλοιώνει βαθιά τη φιλοσοφία της προσχολικής εκπαίδευσης. Τα νηπιαγωγεία δεν δημιουργήθηκαν ως χώροι «στάθμευσης» παιδιών μέχρι να ολοκληρωθεί ένα εξαντλητικό εργασιακό ωράριο των γονέων τους. Δημιουργήθηκαν ως περιβάλλοντα παιδαγωγικής ανάπτυξης, δημιουργικότητας, παιχνιδιού, κοινωνικοποίησης και ολόπλευρης ενδυνάμωσης όλων των παιδιών.

Οι νηπιαγωγοί δεν είναι προσωπικό βάρδιας ούτε διαχειριστές των αδιεξόδων της αγοράς εργασίας. Είναι παιδαγωγοί και επιστήμονες της αγωγής με κρίσιμο μορφωτικό και αναπτυξιακό ρόλο. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μηχανισμό κάλυψης κοινωνικών και πολιτικών αποτυχιών.

Η απάντηση στις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες δεν μπορεί να είναι η απεριόριστη επέκταση της παραμονής των παιδιών μέσα σε δομές. Η πραγματική λύση βρίσκεται στη δημιουργία μιας κοινωνίας που σέβεται την ανθρώπινη ζωή, τον γονεϊκό ρόλο και τις ανάγκες της παιδικής ηλικίας.

Αυτό πρακτικά σημαίνει:

• ανθρώπινα και ευέλικτα εργασιακά ωράρια που επιτρέπουν στους γονείς να είναι παρόντες στη ζωή των παιδιών τους
• δυνατότητα τηλεργασίας όπου είναι εφικτό
• ουσιαστικές γονικές άδειες για μητέρες και πατέρες χωρίς φόβο επαγγελματικής τιμωρίας
• προστασία του δικαιώματος αποσύνδεσης από την εργασία
• οικονομική και κοινωνική στήριξη της οικογένειας και των μελών της

Μια πραγματικά σύγχρονη κοινωνία δεν μετρά την πρόοδο με βάση το πόσες ώρες μπορεί να παραμένει ένα παιδί μακριά από την οικογένειά του. Τη μετρά με βάση το κατά πόσο προστατεύει την ψυχική υγεία των παιδιών, ενισχύει τους οικογενειακούς δεσμούς και επιτρέπει στους ανθρώπους της να ζουν με αξιοπρέπεια.

Η παιδική ηλικία δεν επαναλαμβάνεται. Τα πρώτα χρόνια της ζωής δεν επιστρέφουν ποτέ πίσω. Καμία οικονομική πολιτική, καμία εργασιακή απαίτηση και καμία προεκλογική σκοπιμότητα δεν μπορεί να δικαιολογήσει μια κοινωνία όπου τα παιδιά μεγαλώνουν περισσότερο μέσα σε δομές παρά μέσα στην αγκαλιά, την παρουσία και την καθημερινότητα της οικογένειάς τους.

Η πραγματική πρόοδος δεν είναι να συνηθίσουμε την απουσία των γονιών. Είναι να χτίσουμε μια κοινωνία που επιτρέπει στους γονείς να είναι παρόντες. Γιατί ένα παιδί δεν χρειάζεται απλώς φροντίδα. Χρειάζεται δεσμό. Χρειάζεται παρουσία. Χρειάζεται οικογένεια.

Και κάθε κοινωνία κρίνεται από το πώς στέκεται απέναντι στα παιδιά της, στο μέλλον αυτού του τόπου, όχι στα λόγια, αλλά στις πράξεις.

Καλή ψήφο με ευθύνη, σκέψη και συνείδηση για το μέλλον των παιδιών μας.

*Εκπαιδευτικός, Εκπαιδεύτρια Εκπαιδευτικών, Λειτουργός Πανεπιστημίου Κύπρου