Αναζητώντας εαυτόν και νόημα: Φιλοσοφική Συμβουλευτική και Νεότης

ΤΗΣ ΒΑΣΩΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ*

Η φιλοσοφία εισήλθε δυναμικά στη ζωή της κοινότητάς μας τα τελευταία δύο χρόνια. Αρχικά ξεκίνησε μέσα από τις δημιουργικές συναντήσεις και τα Συνέδρια Φιλοσοφίας που οργανώθηκαν από την Πράσινη Βιβλιοθήκη του Λυκείου Αραδίππου «Τάσος Μητσόπουλος» με την κ. Μαρινέλλα Αυγορίτου και τη Δρα Ελισάβετ Νικολαΐδου καθηγήτρια φιλοσοφίας του σχολείου μας. Στη συνέχεια η επιστήμη της φιλοσοφίας ενισχύθηκε με τη δημιουργία του Στωικού Κέντρου Ζήνων: «Φιλοσοφία ως Τέχνη Βίου» με ιδρυτή τον Δρ. Ανδρέα-Edward Spence. Με αυτή την αφορμή ελάτε ν΄ αναζητήσουμε μαζί τις απαρχές της Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής και τη συνδρομή της στην πορεία της ζωή μας ως ενισχυτικός πόλος και μοχλός δια βίου ευτυχίας.

H φιλοσοφική συμβουλευτική δεν ταυτίζεται με την ψυχολογική ή ψυχιατρική συμβουλευτική ή ψυχοθεραπεία. Η φιλοσοφική συμβουλευτική είναι η εφαρμογή της φιλοσοφικής συλλογιστικής, νοητικής ανάλυσης και λογικής στα προσωπικά διλήμματα, ηθικά προβλήματα και ανησυχίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι άνθρωποι. Ιδιαίτερα για τους νέους που «αναζητούν εαυτόν και νόημα», έχοντας να διαχειριστούν την εκρηκτική επίδραση των ορμονών και των συναισθημάτων τους, η φιλοσοφική προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση του εαυτού τους και των καθημερινών προκλήσεων.

Ανατρέχοντας στους φιλοσόφους, ο Σωκράτης (469-399 π.Χ.) θεωρείται ο πρώτος φιλοσοφικός σύμβουλος. Παρομοίαζε τον εαυτό του ως «μαία», υιοθετώντας τη μαιευτική θεωρία του. Βοηθούσε τους συνομιλητές του να «γεννήσουν» ν’ ανακαλύψουν οι ίδιοι καθαρά και με σαφήνεια το υπό εξέταση θέμα (πρόβλημα) διακρίνοντας τη σωστή και τη λανθασμένη άποψη (όψη) του». Ο Επίκουρος (341-270 π.Χ.) είχε χαρακτηρίσει τη φιλοσοφία «θεραπεία ψυχής». Θεωρούσε ότι οι συζητήσεις που γίνονται από έναν φιλόσοφο είναι απλά κενές, αν δεν ανακουφίζουν τον ανθρώπινο πόνο. Ο Ζήνων ο Κιτιεύς (332- 262 π.Χ.) δημιουργός της Στωικής Φιλοσοφίας, ξεκαθάρισε από τον πρώτο καιρό της εμφάνισής του ότι η φιλοσοφία δεν είναι απλώς απομνημόνευση αφηρημένων θεωριών ή ερμηνεία κειμένων αλλά μάθηση της τέχνης του «ευ ζην». Όλοι λοιπόν στόχευαν στην ενίσχυση της ανθρώπινης ύπαρξης και της αναζήτησης του «μεγάλου αγνώστου»: του εαυτού.

Η φιλοσοφία, σύμφωνα με τους πρώτους μεγάλους σύγχρονους φιλόσοφους, όπως ο Καρτέσιος και ο Σπινόζα, θεωρήθηκε "πράξη σοφίας". Ο Νίτσε, ωστόσο, παραπονιόταν ότι η φιλοσοφία είχε μετατραπεί σε μια βαρετή ακαδημαϊκή άσκηση. Ο Βίτγκενσταιν (1889-1951) επεσήμανε ότι η φιλοσοφία θα έπρεπε να έχει πρακτική αξία και να βελτιώνει τη σκέψη και την καθημερινή ζωή και όχι μόνο να ασχολείται με ακαδημαϊκά θέματα. Ο Τζον Ντιούι (1859-1952), φιλόσοφος της εκπαίδευσης, υποστήριξε ότι η φιλοσοφία θα έπρεπε να αποκτήσει αξία μόνο «αν αντιμετώπιζε τα πραγματικά προβλήματα των ανθρώπων» και όχι παραμένοντας μια διανοητική άσκηση, χωρίς άμεση εφαρμογή στην καθημερινότητα.

Στη συνέχεια η σύγχρονη φιλοσοφική συμβουλευτική εμφανίστηκε το 1980 στην Κολωνία από τον Γκερτ  Άχενμπαχ ο οποίος πιστεύει ότι η Φ.Σ. δεν πρέπει να ακολουθεί ένα σταθερό, προκαθορισμένο σύστημα (όπως συμβαίνει σε πολλές ψυχοθεραπευτικές μεθόδους). Αντίθετα, η προσέγγιση του είναι ευέλικτη και προσαρμόζεται στις εξατομικευμένες ανάγκες του καθενός. Το βασικό εργαλείο είναι ο φιλοσοφικός διάλογος που λειτουργεί ως ένας «μαιευτικός τρόπος» βοηθώντας το άτομο ν΄ ανακαλύψει τις δικές του αλήθειες. Σήμερα, η φιλοσοφική συμβουλευτική συνεχίζει να εξελίσσεται και να χρησιμοποιείται για την υποστήριξη των ανθρώπων που αναζητούν βαθύτερη κατανόηση του εαυτού τους και των προκλήσεων της ζωής.

Μέχρι σήμερα ο όρος «στωικός» περιγράφει την ψυχική αντοχή απέναντι στις δυσκολίες όμως, οι νέοι μας πόσο στωικοί μπορούν να είναι; Πόσο μπορούν να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής; Ποικίλα προβλήματα, προκλήσεις και σκέψεις ταλανίζουν όλους τους νέους.  Δεν γνωρίζουν πως ν’ αποδεχτούν τον εαυτό τους, να χειριστούν τις σχέσεις με τους συνανθρώπους τους, να επιλέξουν επαγγελματική πορεία, να διαχειριστούν ηθικά, συναισθηματικά ή θρησκευτικά διλήμματα. Πόσο μάλλον τα πολύ δύσκολα θέματα όπως τις οικογενειακές δυσκολίες αλλά και τραγωδίες. Παράλληλα, όλα περιπλέκονται και διογκώνονται, όταν συναισθάνονται αλλαγή στη σεξουαλική ορμή (ενδιαφέρον), στη διαχείριση δύσκολων και άβολων καταστάσεων, στην κατάθλιψη και γενικά στην έλλειψη ενδιαφέροντος για τη ζωή κ.α. Συμπεραίνουμε ότι όλα τους φαίνονται δύσκολα και ανυπέρβλητα, αφού δεν έχουν ζήσει αρκετά ώστε ν΄ αποκομίσουν σοφία και γνώσεις μέσα από τις εμπειρίες τους.

Η φιλοσοφική συμβουλευτική έχει ως σκοπό τη συνειδητοποίηση, αλλά και την εξεύρεση ενός τρόπου αντιμετώπισης όλων των δύσκολων και ανεπιθύμητων καταστάσεων. Μέσω της Φ. Σ. θα εξασφαλιστεί η ψυχική υγεία και η ανθεκτικότητα, ώστε τα άτομα να ανατρέξουν σε τρόπους και λύσεις, για να διαχειριστούν τα προβλήματα και τις δύσκολες καταστάσεις, γιατί όπως είπε και ο Γκάντ, «δυσκολίες και άσχημα συμβάντα θα συμβαίνουν στον κάθε έναν από εμάς, ο τρόπος αντιμετώπισής τους είναι το ζητούμενο».

Σε συνδυασμό μ΄ έναν ειλικρινή διάλογο με κάποιον που πραγματικά ενδιαφέρεται μπορεί να λειτουργήσει ως βάλσαμο ψυχής σε πολλές περιπτώσεις. Δεν είναι η ειδημοσύνη που κάνει έναν θεραπευτή καλό, αλλά πιο σημαντική ικανότητα είναι η καλή ακρόαση και η ενσυναίσθηση να μπορεί ν΄ ακούει και να μην κρίνει, να προσεγγίζει, να καταλαβαίνει, να προτείνει τρόπους για να βρει κάποιος τις λύσεις, να παραπέμπει σε ειδικούς  ή ακόμη και να προσφέρει ελπίδα. Παλαιότερα οι σοφοί γέροντες έδιναν χρυσές συμβουλές βγαλμένες από τις αμέτρητες κακουχίες και εμπειρίες τους, για μια πιο ενάρετη και ευτυχισμένη ζωή. Ας αναζητήσουν μέσα από το ευρύτερο περιβάλλον  άτομα για διάλογο και φιλοσοφική συμβουλευτική.

Στην σύγχρονή εποχή, πολλές περιπτώσεις αντιμετωπίζονται με φαρμακευτική αγωγή. Ο Λου Μάρινοφ στο βιβλίο του «Πλάτων αντί Πρόζακ» προτείνει τη Φιλοσοφική Συμβουλευτική ως αντι-φαρμακευτική και πρακτική εναλλακτική για τα προβλήματα της ζωής. Ο στόχος της Φιλοσοφικής Συμβουλευτικής είναι να βοηθήσει τον κάθε έναν «να φτάσειστην αυτό-κατανόηση και στην αυτό-γνωσία» καλλιεργώντας παράλληλα το μυαλό και καθιστώντας δυνατή την ανανεωμένη πνευματική και ψυχική ανάπτυξη.

Συνεπώς, μέσω των διαφόρων σχολών σκέψης, κάθε άτομο μπορεί να βρει απαντήσεις μέσα από τον Στωικισμό, τον Υπαρξισμό την Αριστοτελική Ηθική. Μελετώντας τους αρχαίους καθένας  αποκτά τη δυνατότητα να μάθει να διαχειρίζεται όσα δεν μπορεί να ελέγξει (π.χ. την αβεβαιότητα της ζωής) και να επικεντρωθεί σε όσα μπορεί (π.χ. την ορθή αντίδραση στα γεγονότα). Καταλήγουμε να συμφωνούμε σε υπέρτατο βαθμό με τις αξίες και τις διδαχές του Χριστιανισμού. Ο άνθρωπος είναι «ελεύθερος» να δημιουργήσει το δικό του νόημα και σκοπό στη ζωή και να κάνει τις δικές του επιλογές αλλά και τα λάθη καταλήγοντας στην έννοια της ευδαιμονίας ως πλήρους άνθησης του ανθρώπου μέσω της ενάρετης ζωής και της ανάπτυξης των δυνατοτήτων του.

Καταληκτικά, η Φιλοσοφική Συμβουλευτική είναι περισσότερο τέχνη παρά επιστήμη – μια προσωπική, βιωματική διαδικασία η οποία εξελίσσεται με μοναδικό τρόπο για κάθε άτομο. Ιδιαίτερα στη νεότητα, όπου κυριαρχούν οι υπαρξιακές αναζητήσεις και συναισθηματικές μεταβολές, η φιλοσοφική προσέγγιση μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενδοσκόπησης, καλλιέργειας της αυτογνωσίας και ανάπτυξης της κριτικής σκέψης. Παράλληλα βοηθά η αναζήτηση μιας συμβουλευτικής σχέσης για καλύτερη έκφραση των ενδόμυχων ανησυχιών και των σκέψεων τους. Η μελέτη φιλοσοφικών ρευμάτων και η ενασχόληση με τα έργα των στοχαστών του παρελθόντος, μπορούν να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο, βάσει του οποίου να χειριστούν τα όποια προβλήματα έχουν και να αντιμετωπίσουν την επόμενη κρίση με πιο γερές βάσεις, πνευματικά ή φιλοσοφικά πλήρεις. Βέβαια να μην ξεχνούμε ότι «η Φιλοσοφία δεν δίνει έτοιμες λύσεις, καθοδηγεί για να βρει ο καθένας τις δικές του»!

*Καθηγήτρια Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Tags ΒΑΣΩΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ, ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ, ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ,

---

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---