- Γενικά
- 05 Ιουλ 2026 - 12:35
Η δικαιοσύνη ως πολιτισμός
«Η Κύπρος χρειάζεται μια νέα αυτοπεποίθηση που θα στηρίζεται στους θεσμούς της, στην παιδεία της και στον πολιτισμό της».
ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΟΡΦΑΝΙΔΗ*
Οι πολιτισμοί δεν καταρρέουν όταν σταματούν να χτίζουν μνημεία. Καταρρέουν όταν σταματούν να παράγουν δικαιοσύνη.
Η ιστορία το αποδεικνύει με τρόπο αδιάψευστο. Τα ερείπια που διασώζονται στον χρόνο δεν μαρτυρούν μόνο την αισθητική ή την τεχνική αρτιότητα ενός λαού. Μαρτυρούν, πρωτίστως, το αξιακό του σύστημα. Κάθε ναός, κάθε θέατρο, κάθε δημόσιο οικοδόμημα αποτελεί την αντανάκλαση μιας κοινωνίας που κάποτε πίστεψε σε αρχές μεγαλύτερες από το πρόσκαιρο συμφέρον.
Ο πολιτισμός, υπό αυτή την έννοια, δεν είναι διακόσμηση της ιστορίας αλλά το περιεχόμενό της. Δεν είναι τα έργα που αφήνουμε πίσω μας, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο και τη συλλογική ζωή.
Το ίδιο ακριβώς υπενθυμίζει και η νομική επιστήμη. Οι νόμοι, από μόνοι τους, δεν γεννούν δίκαιο, όπως και τα μάρμαρα, από μόνα τους, δεν δημιουργούν πολιτισμό. Οι θεσμοί αποκτούν νόημα μόνο όταν εκφράζουν αξίες, και οι αξίες αποκτούν διάρκεια μόνο όταν ενσωματώνονται στους θεσμούς. Εκεί, συναντώνται το δίκαιο και ο πολιτισμός: στην κοινή τους αποστολή να οργανώσουν μια κοινωνία με μέτρο, ευθύνη και σεβασμό προς τον άνθρωπο.
Η Κύπρος του σήμερα διαθέτει σημαντικές δυνατότητες. Μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό, πανεπιστήμια με διεθνή προσανατολισμό, πλούσια πολιτιστική κληρονομιά και μια κοινωνία που προσπαθεί να σταθεί δημιουργικά μέσα σε έναν κόσμο διαρκών αλλαγών. Την ίδια στιγμή, όμως, αντιμετωπίζει μια πρόκληση που δεν αποτυπώνεται εύκολα σε οικονομικούς δείκτες ούτε επιλύεται αποκλειστικά με θεσμικές μεταρρυθμίσεις: την ανάγκη αποκατάστασης της εμπιστοσύνης.
Καμία δημοκρατία δεν μπορεί να λειτουργήσει ουσιαστικά όταν οι πολίτες αντιμετωπίζουν τους θεσμούς με καχυποψία. Και καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να αποδώσει όταν δεν συνοδεύεται από μια κοινή παραδοχή ότι οι κανόνες υπάρχουν για να υπηρετούν το σύνολο και όχι το επιμέρους.
Η δικαιοσύνη δεν εξαντλείται στα δικαστήρια. Είναι τρόπος σκέψης. Είναι παιδεία. Είναι πολιτισμός.
Εκφράζεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον πιο αδύναμο, στον σεβασμό προς τη διαφορετική άποψη, στην αξιοκρατία, στη διαφάνεια, στη συνέπεια λόγων και πράξεων. Είναι η αόρατη δύναμη που συγκρατεί μια κοινωνία ακόμη και στις πιο δύσκολες στιγμές της.
Ίσως γι’ αυτό οι κοινωνίες αφήνουν πραγματικό αποτύπωμα στην ιστορία όχι όταν αποκτούν μεγαλύτερη οικονομική ισχύ, αλλά όταν κατορθώνουν να μετατρέψουν τις αξίες τους σε καθημερινή πράξη. Αυτό είναι το ουσιαστικό περιεχόμενο του πολιτισμού. Και αυτό είναι, τελικά, το βαθύτερο νόημα της δικαιοσύνης.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται μόνο νέες υποδομές, τεχνολογίες ή επενδύσεις. Χρειάζεται μια νέα αυτοπεποίθηση που θα στηρίζεται στους θεσμούς της, στην παιδεία της και στον πολιτισμό της. Διότι η πραγματική ισχύς ενός κράτους δεν είναι η οικονομία του ούτε η γεωγραφική του θέση. Είναι η ποιότητα της δημοκρατίας του.
Και η ποιότητα της δημοκρατίας αρχίζει εκεί όπου η δικαιοσύνη παύει να είναι απλώς ένας νομικός όρος και γίνεται καθημερινή έκφραση πολιτισμού.
*Νομικός, Αρχαιολόγος – Ιστορικός Τέχνης
Τιμώμενος με το Βραβείο Δικηγορικού Γραφείου Λ. Παπαφιλίππου & Σία ΔΕΠΕ εις μνήμην Λουκή Παπαφιλίππου και το Βραβείο Κέντρου Μελετών Τάσσος Παπαδόπουλος (Ιούνιος 2026)
