- ΟΕΛΜΕΚ
- 14 Μαρ 2026 - 16:20
Η Ημέρα Μνήμης Ηρώων Μαθητών, οι τάξεις και οι δήμιοι του κόσμου
ΤΗΣ ΜΑΡΙΑΣ Α. ΜΙΤΛΕΤΤΟΝ*
Για την Ημέρα Μνήμης Ηρώων Μαθητών, κρίνω σκόπιμο να πάμε πίσω, στο μακρινό 2014, όταν μετατρέπαμε την τάξη του Ευαγόρα Παλληκαρίδη στο σχολείο του σε μουσειακή αίθουσα, η οποία άνοιξε πρώτα για τους συμμαθητές και την οικογένειά του και κατόπιν για το κοινό λειτουργώντας κανονικά ως μουσείο με ξεναγήσεις, πρόγραμμα επισκέψεων και βιβλίο επισκεπτών.
Ο λόγος που πηγαίνουμε πίσω στον χρόνο είναι όχι μόνο για να αποκαταστήσουμε ιστορικές αλήθειες, και για πολλούς από εμάς βιωματικές, αλλά και για να δούμε στη διαδρομή πώς το προφίλ του ήρωα μαθητή ενέπνευσε και εμπνέει σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα και έναν κόσμο με διαφορετικούς πια ανθρώπους, υπόβαθρα, συνιστώσες, προσλήψεις και προσδοκίες.
Στην αρχή ήταν η μαγεία της καταβύθισης στην απλότητα και αγνότητα των λόγων και των πράξεων, η μυρωδιά του ξύλου των φρεσκοφτιαγμένων θρανίων, σύμφωνα με φωτογραφίες και μαρτυρίες, η επιλογή του συγκεκριμένου γκριζογάλανου της μπογιάς, η διαλογή των φωτογραφιών, η ηχώ, τα γαρύφαλλα, η κιμωλία και οι στίχοι στον μαυροπίνακα, η λιτότητα και η ιερότητα ενός χώρου που δεν περιείχε πολλά εκθέματα αλλά ήταν μεστός και που πατούσαμε με βήματα σιγανά, μην θορυβήσουμε, μην ασεβήσουμε, μην γίνει κάτι βουερό και περιττό. Τη νύχτα της 29ης Σεπτεμβρίου του 2014, ημέρα των εγκαινίων (λυπούμαι που δεν χωρά το πρόγραμμα της εκδήλωσης σε αυτό εδώ το κείμενο), παρουσία του τότε προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, κ. Γιαννάκη Ομήρου, και πλήθους κόσμου, οι συμμαθητές μαζεύτηκαν για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια έξω από τη γυμνασιακή τάξη τους. Ένας δικός μας μαθητής, παίζοντας ταμπούρλο στον ρυθμό της καρδιάς που αγωνιά, στάθηκε μπροστά τους συνοδευόμενος από τη χορωδία και ένα άλλο παιδί, κρατώντας στα χέρια του το αποχαιρετιστήριο γράμμα, τους το απηύθυνε ξανά σαν να ήταν εκείνος. Πρώτα σε ανάγνωση-απαγγελία, ύστερα τραγουδιστά και με τη συνοδεία της χορωδίας. Όπως αρμόζει σε ένα εμβατήριο.
Πάντα σκεφτόμουν τι θα γινόταν αν κάποιος από τους γέροντες απηύθυνε το ίδιο γράμμα στον έφηβο. Πάντα έλεγα στους μαθητές που έμπαιναν σ’ εκείνη την τάξη, αλλά και σε όλους τους μαθητές μου, ότι από εκείνο το ποίημα κρατάμε όχι μόνο τη μορφή της φτερωμένης Ελευθερίας του ουράνιου παλατιού στην κορυφή μιας ανεμόσκαλας, αλλά κι εκείνο το επαναλαμβανόμενο σαν γδούπο «θα», που διατρανώνει την αποφασιστικότητα του ανθρώπου, τη συνειδητή επιλογή μιας άλλης ζωής, την αυθυπέρβαση, την εξύψωση από τους νόμους και τα δεσμά της σάρκας στους αόρατους κι επιθυμητούς δεσμούς με το ιδεώδες.
Ύστερα ήρθαν οι επισκέψεις και οι ξεναγήσεις. Κάθε περιστατικό από τη ζωή του μυούσε και εξακολουθεί να μυεί μικρούς και μεγάλους, επιφανείς και αφανείς σε κάτι που η ψυχή τους χρειαζόταν και πάντα χρειάζεται, μιαν άλλη τροφή. Να εξηγείς πώς από τη σάρκα ανεβαίνεις σε αυτό το ιδεώδες. Να βλέπεις λαλίστατους να σωπαίνουν από δέος και θαυμασμό εμπρός στο μεγαλείο ενός εφήβου, υπερήφανους να ταπεινώνονται, μάτια να δακρύζουν, όμορφα λόγια να γράφονται στο βιβλίο επισκεπτών αποτυπώνοντας συναισθήματα ανάτασης και συγκίνησης.
Εννοείται ότι, βλέποντας τόσους μαθητές να έχουν περάσει από την τάξη του και τόσους να καίγονται να μάθουν γι’ αυτόν, κατάλαβα πως οι νέοι διψούν για πρότυπα ηρωισμού και ιδεαλισμού. Μόνο που δεν ξέρω αν μπορούμε εμείς να τους τα προσφέρουμε (παρόλο που υπάρχουν και ήρωες εκπαιδευτικοί, αλλά αυτό είναι θέμα άλλου κειμένου). Δεν ξέρω καν αν μπορεί συνολικά η σημερινή γενιά να σταθεί με σέβας εμπρός σε όσους απέμειναν από εκείνη την άλλη γενιά και να παίξει το ταμπούρλο στον ρυθμό της καρδιάς. Δεν ξέρω αν μπορούν οι σημερινοί νέοι να γίνουν ήρωες με τους ίδιους όρους, εφόσον ένα από τα βασικά συστατικά του ήρωα είναι η υπέρβαση του φόβου και του πόνου, του ενστίκτου του εγώ και της αυτοσυντήρησης, της ματαιοδοξίας και των υλικά πλασμένων ονείρων. Η αναγωγή ακόμα και των σχέσεων σε άλλο επίπεδο, η ιεροποίησή τους, η σχέση με τη μάνα (και η άλλη μάνα), ο έρωτας για την αγαπημένη (και η άλλη αγαπημένη) καθιστούν τον ήρωα προϊόν της εποχής του και αποτέλεσμα μιας ζύμωσης που συντελείται σε σχέση με την εποχή και τη φιλοσοφία της. Και η δική μας εποχή δύσκολα μπορεί να παραγάγει τέτοια προϊόντα.
Αλλά δεν είναι όλοι οι νέοι προϊόντα ζούγκλας. Δεν είναι όλοι σαν αυτούς που επέβαλαν απαράδεκτη, απάνθρωπη πίεση και κακοποίηση στην εκπαιδευτικό που έχασε τη ζωή της. Είναι γι’ αυτό που μάλλον η εποχή μας μπορεί να αναδείξει διαφορετικούς ήρωες και θα είναι εκείνοι που αφανώς αίρονται ευγενείς και αξιοπρεπείς μέσα στη δίνη και τις πολιορκίες των καιρών, εκείνοι που τολμούν να παλέψουν για ένα μέλλον πιο ανθρώπινο, βιώσιμο κι ελπιδοφόρο, κόντρα στη βία, τις εξαρτήσεις, την αβεβαιότητα, τους πολέμους, το ρεύμα που τους εθίζει στη διαφθορά, την αναξιοκρατία, τον φιλοτομαρισμό, την απάθεια, την αποχαύνωση, την απαισιοδοξία, την αγένεια, τον εκφοβισμό, τον ναρκισσισμό, αυτήν την απανθρωποποίηση ή τη ζουγκλοποίηση σε όλα τα επίπεδα. Πιστεύω ότι υπάρχουν παιδιά που μπορούν να αντισταθούν σε όλα τούτα. Αυτοί πρέπει να είναι οι σημερινοί και αυριανοί ήρωες και από εμάς εξαρτάται η διαπαιδαγώγησή τους.
Και κάτι ακόμα. Σε μια ιστορική αναβίωση στην Ολλανδία, στην οποία συμμετείχα, οι άνδρες κάποια στιγμή τοποθέτησαν στο έδαφος τα όπλα τους και η τελευταία βαρόνη του κάστρου μαζί με τον δήμαρχο της πόλης ανέφεραν ότι οι αγώνες που πρέπει να δώσουν οι σημερινοί νέοι δεν είναι στα πεδία των μαχών, αλλά είναι αγώνες για τη δημοκρατία, έννοια πια παραγνωρισμένη και παραφθαρμένη, τολμώ να πω και κακοποιημένη. Ας ανάψουν λοιπόν όλα τα λουλούδια του κόσμου κι ας γίνει κάθε τάξη του Ελληνισμού και κάθε τάξη των ανθρώπων τάξη που θα εμπνέει για τη δημοκρατία και την ελευθερία, την αξιοπρέπεια, την αγάπη και τον πολιτισμό.
Άλλο ένα ύψιστο μάθημα που δίνουν στους νέους οι ήρωες μαθητές είναι η αδιαπραγμάτευτη αγάπη για τον τόπο μας, η αποδοχή της ταυτότητάς μας (με σεβασμό στις ταυτότητες όλων και παράλληλη οικουμενική συνείδηση), ο τρόπος με τον οποίον ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης κοίταξε τον δήμιό του (η μαρτυρία περιλαμβάνεται στο βιβλίο της αδελφής του «Ο Ευαγόρας, ο αδελφός μου», όπως και το βιβλίο της Αγγελικής Σμυρλή «Τον καιρό του Αγώνα: μνήμες από την Πάφο του 53-56» αποτυπώνει τη δράση των μαθητών εκείνη την εποχή, την οποία δεν χρειάζεται να παρουσιάσω αναλυτικά εδώ). Το μεγαλύτερο εφόδιο και η μεγαλύτερη κληρονομιά που μπορεί να δώσει σήμερα ένας ήρωας μαθητής είναι το βλέμμα, εκείνο το συγκεκριμένο βλέμμα της περιφρόνησης σε ό,τι πρέπει και της υπερηφάνειας για ό,τι αξίζει. Ας το πάρουν αυτό οι έφηβοι, ας υπερασπιστούν την υπόστασή τους και τον τόπο τους, τη νεότητα, την αξιοπρέπεια, τον άνθρωπο, το δικαίωμα στην ελευθερία και τη ζωή κι ας μην χρειαστεί να το ρίξουν ποτέ απάνω στους δημίους του κόσμου. Ας μην χρειαστεί ν’ αντικρίσουν τους δημίους του κόσμου.
Φιλόλογος
Λύκειο Αγίου Νεοφύτου
Comments (0)
This thread has been closed from taking new comments.
