Η σιωπηλή κρίση της βίας και παραβατικότητας στα σχολεία και η κραυγή για ένα ασφαλές και χαρούμενο σχολείο

ΠΟΕΔ
20 Απρ 2026 - 12:24

Η σιωπηλή κρίση της βίας και παραβατικότητας στα σχολεία και η κραυγή για ένα ασφαλές και χαρούμενο σχολείο

ΤΟΥ ΜΙΧΑΛΗ ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ* ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΛΠΙΝΙΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗ**

βία στο σχολικό περιβάλλον έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια «οριζόντια» υπόθεση μεταξύ ανηλίκων και έχει εξελιχθεί σε μια σύνθετη κρίση που πλήττει άμεσα το κύρος και την ακεραιότητα των εκπαιδευτικών. Η εικόνα του/της εκπαιδευτικού που στέκεται μετέωρος/η απέναντι σε μια τάξη δεν αφορά πλέον μόνο τη μετάδοση της γνώσης, αλλά μια διαρκή διαχείριση κινδύνου, καθώς η παραβατικότητα εκδηλώνεται όλο και συχνότερα είτε μεταξύ μαθητών είτε απέναντι στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς.

Πρόσφατα ερευνητικά δεδομένα και αναφορές από εκπαιδευτικές οργανώσεις στην Κύπρο αποτυπώνουν μια ζοφερή πραγματικότητα. Λεκτικές επιθέσεις, απειλές, περιστατικά σωματικής βίας, αλλά και φθορές σε σχολική περιουσία ή ακόμη και στην περιουσία των εκπαιδευτικών, καταγράφονται με αυξανόμενη συχνότητα. Όταν ένας/μία μαθητής/ρια αντιλαμβάνεται ότι τα όρια είναι ρευστά, το κύρος του/της εκπαιδευτικού καταρρέει και το σχολείο μετατρέπεται σε πεδίο έκφρασης μιας συσσωρευμένης κοινωνικής έντασης που συχνά μεταφέρεται από το οικογενειακό περιβάλλον ή το διαδίκτυο. Η βία δεν περιορίζεται πλέον στην αυλή, αλλά εισβάλλει μέσα στην τάξη ως μορφή αμφισβήτησης, παραλύοντας την παιδαγωγική διαδικασία και καθιστώντας την καθημερινή διδασκαλία μια άσκηση ψυχικής αντοχής. Χάνεται πολύτιμος διδακτικός χρόνος, αποδομείται το κύρος του εκπαιδευτικού και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος που απομακρύνει τα παιδιά από τη μάθηση.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιθετικότητα κάποιων παιδιών ενισχύεται από τη στάση των ίδιων των γονέων, οι οποίοι αντί να λειτουργούν ως συνεργάτες του σχολείου, εμφανίζονται ως αντίπαλοι. Περιστατικά γονέων που εισβάλλουν σε σχολικές μονάδες για να εκφοβίσουν εκπαιδευτικούς, λόγω διαφωνίας με παιδαγωγικούς χειρισμούς ή παρερμηνείας γεγονότων, καλλιεργούν κλίμα φόβου. Παράλληλα, έρευνες για την επαγγελματική εξουθένωση δείχνουν ότι σχεδόν ένας στους δύο εκπαιδευτικούς δηλώνει συναισθηματικά εξαντλημένος, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό κατατάσσεται στην κατηγορία υψηλού κινδύνου για επαγγελματική κατάρρευση.

Η ψυχολογική αυτή πίεση εντείνεται και από το φαινόμενο των ψευδών ή ανυπόστατων καταγγελιών. Η ευκολία με την οποία μπορεί να πληγεί η φήμη και η επαγγελματική πορεία ενός εκπαιδευτικού μέσα από αβάσιμες αναφορές, οδηγεί πολλούς στην επιλογή της σιωπής και της ανοχής, προκειμένου να αποφύγουν πειθαρχικές διαδικασίες ή κοινωνική διαπόμπευση. Έτσι, ο/η εκπαιδευτικός συχνά μετατρέπεται από παιδαγωγό, σε αμυνόμενο επαγγελματία, που απλώς προσπαθεί να επιβιώσει στην καθημερινότητα του σχολείου.

Η πραγματικότητα αυτή καθιστά το επάγγελμα του/ης εκπαιδευτικού μια ολοένα πιο δύσκολη και ψυχοφθόρα αποστολή. Η έλλειψη επαρκούς θεσμικής προστασίας αφήνει τους εκπαιδευτικούς εκτεθειμένους, ενώ η σύνδεση της βίας με την επαγγελματική εξουθένωση είναι πλέον εμφανής. Όταν ο φόβος υπερισχύει της έμπνευσης, η εκπαιδευτική διαδικασία αποδυναμώνεται.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι προσπάθειες της ΠΟΕΔ για ευαισθητοποίηση της κοινωνίας, των οικογενειών και των παιδιών αποτελούν μια ουσιαστική κραυγή αγωνίας αλλά και δράσης. Η Οργάνωση αγωνίζεται για ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον, αναδεικνύοντας ότι το σχολείο δεν πρέπει να είναι πεδίο σύγκρουσης, αλλά χώρος συνδημιουργίας. Οι πρωτοβουλίες της για ενημέρωση των γονέων και για τη θέσπιση αυστηρών πρωτοκόλλων προστασίας στοχεύουν στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και στη θωράκιση του εκπαιδευτικού απέναντι στην αυθαιρεσία, διασφαλίζοντας παράλληλα το δικαίωμα όλων των παιδιών στη μάθηση μέσα σε ένα περιβάλλον ασφάλειας.

Στο ίδιο πλαίσιο, κρίνεται επιτακτική και η θεσμοθέτηση μιας σαφούς, γραπτής και ενυπόγραφης διαδικασίας υποβολής καταγγελιών κατά εκπαιδευτικών, η οποία θα διασφαλίζει τη διαφάνεια, την αξιοπιστία και την προστασία όλων των εμπλεκομένων. Η διαδικασία αυτή θα πρέπει να προβλέπει σαφείς συνέπειες σε περιπτώσεις όπου αποδεδειγμένα υποβάλλονται ψευδείς, κακόβουλες ή καταχρηστικές καταγγελίες, ώστε να διαφυλάσσεται η αξιοπιστία, να αποτρέπεται η στοχοποίηση εκπαιδευτικών και να διασφαλίζεται ότι το δικαίωμα στην καταγγελία ασκείται με υπευθυνότητα και σεβασμό στην αλήθεια. Μια τέτοια διαδικασία θα λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε ανώνυμες, ατεκμηρίωτες ή κακόβουλες καταγγελίες, προστατεύοντας παράλληλα τόσο τα δικαιώματα των μαθητών όσο και την επαγγελματική υπόσταση των εκπαιδευτικών. Η ύπαρξη θεσμικά κατοχυρωμένων κανόνων θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη στο εκπαιδευτικό σύστημα και θα περιορίσει φαινόμενα αυθαιρεσίας και στοχοποίησης.

Είναι σαφές, πως απαιτείται μια βαθιά κοινωνική αφύπνιση, που θα επαναφέρει το σχολείο ως χώρο χαράς, δημιουργίας και ουσιαστικής μάθησης. Ένα σχολείο που θα στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και την ασφάλεια. Η Πολιτεία οφείλει να στηρίξει έμπρακτα τα σχολεία, όχι μόνο με θεσμικά μέτρα και αυστηρά πρωτόκολλα, αλλά και με ουσιαστική νομική και ψυχολογική στήριξη των εκπαιδευτικών, ώστε να μη νιώθουν αναλώσιμοι σε μια κοινωνία που συχνά λησμονεί ότι ο/η εκπαιδευτικός αποτελεί θεμέλιο λίθο του μέλλοντος.

Γιατί όταν ένας/μία εκπαιδευτικός λυγίζει από τον φόβο, δεν πληγώνεται μόνο ο ίδιος. Πλήττεται η δημοκρατία, η κοινωνική συνοχή και, πάνω απ’ όλα, το μέλλον των παιδιών μας. Έχουμε όλοι ευθύνη να επαναφέρουμε το σχολείο ως χώρο ασφάλειας, δημιουργικότητας, δημοκρατίας και χαράς.

*Γενικός Γραμματέας Α.Κί.ΔΑ., Βοηθός Γενικός Γραμματέας ΠΟΕΔ

**Πρόεδρος Α.Κί.ΔΑ., Πρόεδρος ΠΟΕΔ Λάρνακας