Νεοκυπριακή ιδεολογία και κυπριακή λογοτεχνία

ΤΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ*

Κάποια στιγμή θα πρέπει να δοθεί ένας περιεκτικός ορισμός της «νεοκυπριακής ιδεολογίας» ή, αλλιώς, να εξηγηθεί επαρκώς τί σημαίνει «παρείσφρηση της νεοκυπριακής ιδεολογίας στην κυπριακή λογοτεχνία». Πάντως, είναι σαφές ότι η νεοκυπριακή αυτή ιδεολογία δρα συνήθως παρασιτικά, γι’ αυτό και δύσκολα μπορεί κανείς να πείσει κάποιον από τους υποστηρικτές της να παραδεχθεί την ύπαρξή της.

Η νεοκυπριακή ιδεολογία δεν έχει εμφιλοχωρήσει μόνο στην κυπριακή λογοτεχνία, αλλά και σε άλλες εκφάνσεις της ζωής μας. Σε ένα γενικό πλαίσιο θα λέγαμε ότι η ιδεολογία αυτή εχθρεύεται καθετί ελληνικό (χαρακτηρίζεται, επομένως, από ανθελληνισμό) και προσπαθεί να αποδώσει στην κυπριακή διάλεκτο γνωρίσματα που, κάποια στιγμή, θα την καταστήσουν επίσημη γλώσσα του κράτους (και, άρα, θα συντελέσει στην εκπαραθύρωση της κοινής νεοελληνικής). 

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, θα προσέθετα ότι οι Νεοκύπριοι επιδεικνύουν μια αδερφική (και, σε μεγάλο βαθμό, απολογητική) συμπεριφορά απέναντι στους Τουρκοκυπρίους, αλλά και μια αφοριστική/στηλιτευτική διάθεση απέναντι στον αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α. 1955-1959, ενώ, ταυτόχρονα, έχουν αντικαταστήσει καθιερωμένους όρους, όπως «τουρκική εισβολή», «κατεχόμενα εδάφη» κτλ., με άλλους πιο εξευμενιστικούς (σχεδόν αθωωτικούς) για την τουρκική πλευρά όρους. Πρέπει να σημειωθεί, επίσης, ότι, κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων (εθνικών αλλά και τραγικών) επετείων (28η Οκτωβρίου, 25η Μαρτίου, 1η Απριλίου, 20 Ιουλίου και 14 Αυγούστου, κτλ.), οι Νεοκύπριοι – καίτοι λαλίστατοι για όλες τις εκτός Κύπρου αδικίες, και «αδικίες» – τηρούν (μια αμήχανη) σιγή ιχθύος.

Η υφέρπουσα αυτή ιδεολογία δεν διστάζει να καρατομήσει σημαντικούς λογοτέχνες, αποσκορακίζοντάς τους ακόμη και από ογκωδέστατες γραμματολογίες, επειδή οι λογοτέχνες αυτοί αποτόλμησαν να συνθέσουν έργα τους που επικεντρώνονται στο τραύμα του 1974, στην Ελλάδα, στην Ορθοδοξία κτλ. Ένα εκκωφαντικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του πρόσφατα αποδημήσαντα χλωρακιώτη λογοτέχνη Νίκου Πενταρά, το όνομα του οποίου δεν καταγράφεται πουθενά στην πρόσφατη «Ιστορία της νεότερης κυπριακής λογοτεχνίας» (2010). Αναφέρομαι στο δεύτερο μέρος της Ιστορίας αυτής, που είναι γραμμένο από τον Λευτέρη Παπαλεοντίου, ο οποίος όχι μόνο ψαλίδισε αρκετούς Νίκους Πενταράδες, αλλά και δεν δίστασε να αφιερώσει ολόκληρες σελίδες σε (ή και να γράψει εγκωμιαστικά σχόλια για) μέτριου αναστήματος λογοτέχνες, διότι αυτοί φαίνεται να συνιστούν μέρος της νεοκυπριακής ιδεολογίας. Οι περιπτώσεις του Χρίστου Χατζήπαπα, της συζύγου του, του σκύλου του και του παπαγάλου του, αλλά και του πληθωρικού νεοκύπριου Βάκη Λοϊζίδη, αρκούν για να τεκμηριώσουν τη διαπίστωση αυτή. Ακολουθεί ένα ποίημα του Β. Λοϊζίδη:

ΟΜΟΡΦΗ ΚΥΠΡΟΣ

Λαλώ τα κατεχόμενα.

Άμα βρεθώ με ξένους

λαλώ τα northern part.

Προχτές πὀβρέθηκα

με την Γκιουλσούν

είπα τα turkish side.

Δικάστε με, ξέρω

τιμάτε ακόμα τον Παπά

πόφερεν τον Χίτην

τζ’ εγίναν ούλλα πούκουππα,

εσαντανώθηκα τζ’ εγώ

τζ’ ο τόπος.

Μοσχοπουλούμεν τούν την

κουτσόφτερην υπηκο<ό>τητα

γεμάτοι περηφάνια.

Κτίζουμεν καπάλιν.

Είμαστεν συγκατακτητές,

πιστέψετέ με.

Όμορφη Κύπρος

κατάπιε μας να πνάσεις.

Στο παραπάνω ποίημα, το οποίο είναι ειλημμένο μ από την ποιητική συλλογή «Αγκαθερά» (2020), ο δημιουργός εξωτερικεύει μεν τη νεοκυπριακή ιδεολογία του, αλλά, την ίδια στιγμή, στο νεοκυπριώτικο υφαντό του αναμειγνύει και καταστάσεις που δεν είναι αποδεκτές από συγκεκριμένη μερίδα της ελληνοκυπριακής πλευράς. Η σκόπιμη αυτή πρακτική επιρρωνύει την άποψη που εκφράστηκε παραπάνω, ότι δηλαδή η νεοκυπριακή ιδεολογία προωθείται συγκεκαλυμμένα. Νεοκυπριακά στοιχεία εντοπίζονται και σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις κύπριων λογοτεχνών (βλ., π.χ., το πεζογραφικό έργο της λογοτέχνιδος Κωνσταντίας Σωτηρίου, το οποίο θα με απασχολήσει σε επικείμενη μελέτη).

Στο σημείο αυτό καλό είναι να λεχθούν δυο λόγια και για τον ρόλο ορισμένων εξ Ελλάδος δημοσιογράφων, οι οποίοι, είτε ηθελημένα είτε εν αγνοία τους είτε επειδή τούς το επιβάλλει το εργασιακό τους περιβάλλον, έχουν μετατραπεί σε διαπρύσιους κήρυκες της νεοκυπριακής ιδεολογίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η περίπτωση του δημοσιογράφου της κυπριακής εφ. «Η Καθημερινή», Απόστολου Κουρουπάκη, ο οποίος, συχνά πυκνά, παροτρύνει τους νέους κύπριους λογοτέχνες να μη γράφουν για το τραύμα του 1974. Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από το άρθρο του «Λογοτεχνικά πρέπει και μη» (εφ. «Η Καθημερινή», 22.11.2021):

«Μια άλλη παράμετρος που επίσης μού αρέσει [γράφει ο Α. Κουρουπάκης] είναι αυτή της επιλογής των θεμάτων των [κύπριων] συγγραφέων. Αρχίζουν πια να ελευθερώνονται από την “υποχρεωτικότητα” της αναφοράς στο κυπριακό τραύμα, ιδίως οι νεότερες γενιές. Το κυπριακό πρόβλημα, το πραξικόπημα, η εισβολή, οι αγνοούμενοι, και όλα όσα έφερε το 1974, αρχίζουν να είναι απλώς μια επιλογή των λογοτεχνών, δεν νιώθουν την “υποχρέωση” να γράψουν γι’ αυτά, να γίνουν μέρος μιας συζήτησης ή να νιώσουν πολιτικά όντα, τοποθετημένα στον γεωγραφικό τους χώρο. Παγκόσμια ζητήματα, όπως η κλιματική κρίση, η σεξουαλική χειραφέτηση, η πατριαρχία, η βία, η μοναξιά, αρχίζουν ολοένα να ενδιαφέρουν τους λογοτέχνες».

Ασφαλώς και εδώ η νεοκυπριακή ιδεολογία διοχετεύεται τεχνηέντως.

Κλείνοντας, πρέπει να επισημανθεί ότι όσοι έχουν εγκολπωθεί τη νεοκυπριακή ιδεολογία βγάζουν προς τα έξω ένα αρραγές αλληλοϋποστηρικτικό μέτωπο που, με τρόπο εντυπωσιακά συντονισμένο, εξαπολύει επιθέσεις προς όλους όσοι καταφέρονται εναντίον τους (βλ., π.χ., το ιδεολογικό ποιόν της ομάδας που υποστήριξε με πάθος το γνωστό Γλωσσάρι ή και το βιβλίο που παρουσιάστηκε στην Μπιενάλε της Βενετίας ή και τον ποιητή Αλέξανδρο Χρονίδη ή και το ελληνοκυπριακό λεξικό που γράφτηκε από έποικο ή και τον ζωγράφο Γιώργο Γαβριήλ, κτλ.). Μάλιστα, η ιδεολογία αυτή βρίσκει πρόσφορο έδαφος κυρίως σε περιβάλλοντα όπου οι επικεφαλής δεν διαθέτουν το σθένος να τους κοιτάξουν στα μάτια (βοά, δυστυχώς, η περίπτωση της νυν υφυπουργού Πολιτισμού, η οποία, παραδόξως, συνεχίζει να βρίσκεται στη θέση της).

*Φιλόλογος

Tags ΚΥΡΙΑΚΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΝΕΟΚΥΠΡΙΑΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ, ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ, ΚΟΙΝΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

---

---

---

This thread has been closed from taking new comments.

---