Ο θυμός του χωρκάτη, ζημιά του πουντζιού του

ΠΟΕΔ
10 Φεβ 2026 - 17:21

Ο θυμός του χωρκάτη, ζημιά του πουντζιού του

Γιατί σχολείο και γονείς μαθαίνουν μαζί για το καλό του παιδιού

Στην κυπριακή λαϊκή σοφία, ο «θυμός του χωρκάτη» δεν περιγράφει πρόσωπα, αλλά συμπεριφορές. Περιγράφει τη στιγμή που ο θυμός θολώνει την κρίση και οδηγεί σε πράξεις που, αντί να προστατεύουν, τελικά ζημιώνουν. Στη δική μας περίπτωση, η «ζημιά του πουντζιού» δεν είναι οικονομική. Είναι παιδαγωγική. Και, σχεδόν πάντα, την πληρώνει το παιδί.

Τα τελευταία χρόνια, ακόμη και στη δημοτική εκπαίδευση, οι σχέσεις σχολείου–γονέων φαίνεται να μετατοπίζονται ανησυχητικά: από τη συνεργασία προς την καχυποψία και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προς τη σύγκρουση. Άγχος, κοινωνικές πιέσεις και υψηλές προσδοκίες μεταφέρονται στο σχολείο, με τον εκπαιδευτικό συχνά να αντιμετωπίζεται όχι ως συνεργάτης, αλλά ως πρόβλημα που πρέπει να ελεγχθεί.

Όταν ο γονιός αμφισβητεί και αντιμετωπίζει τον δάσκαλο μπροστά στο παιδί του ως «αντίπαλο», θεωρώντας ότι έτσι το υπερασπίζεται, στην πραγματικότητα του αφαιρεί κάτι θεμελιώδες: το αίσθημα ασφάλειας. Για τα παιδιά του δημοτικού σχολείου, ο εκπαιδευτικός δεν είναι απλώς επαγγελματίας γνώσης. Είναι πρόσωπο αναφοράς, σταθερότητα, όριο. Η υπονόμευση του ρόλου του, δεν διορθώνει το σχολείο. Αντίθετα αποσταθεροποιεί το σχολείο απέναντι στο το παιδί.

Το μήνυμα δυστυχώς, που περνά, είναι σαφές και επικίνδυνο: ότι οι κανόνες είναι διαπραγματεύσιμοι, ότι ο σεβασμός εξαρτάται από το συμφέρον και ότι η ευθύνη μπορεί πάντα να μετατεθεί αλλού. Έτσι όμως δεν διαπαιδαγωγούνται υπεύθυνοι πολίτες. Καλλιεργούνται στάσεις ζωής που μαθαίνουν στο παιδί πως με πίεση, ένταση ή παρέμβαση μπορεί να αποφύγει συνέπειες και όρια.

Την ίδια στιγμή, αξίζει να ειπωθεί κάτι ουσιαστικό, το οποίο συχνά όλοι μας αγνοούμε. Ούτε οι ίδιοι γονείς γεννιούνται έτοιμοι για τον ρόλο τους. Σύμφωνα με τη διεθνή παιδαγωγική προσέγγιση, οι γονείς αποτελούν τους αναντικατάστατους παιδαγωγούς και τους βασικούς υπεύθυνους για την ανατροφή των παιδιών τους. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή, καλούνται να ασκήσουν αυτόν τον ρόλο μέσα σε ένα περιβάλλον υπερπληροφόρησης και παραπληροφόρησης, με τον θεσμό της οικογένειας να αλλάζει και να μετασχηματίζεται με ταχύτατους ρυθμούς.

Η οικογένεια, ως το πιο κρίσιμο πλαίσιο παροχής ασφάλειας και σταθερότητας στο παιδί, χρειάζεται και αυτή υποστήριξη, «γιατί όλα αρχίζουν και τελειώνουν εκεί». Ο γονεϊκός ρόλος είναι μοναδικός, αλλά και εξαιρετικά απαιτητικός. Δεν αρκεί το ένστικτο, η ανατροφή χρειάζεται γνώσεις, καθοδήγηση και εργαλεία. Ακριβώς αυτή η αναγκαιότητα οδήγησε στη δημιουργία δομών και οργανισμών όπως η «Παγκύπρια Σχολή Γονέων», με στόχο τη στήριξη των γονέων ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν με επάρκεια και αυτοπεποίθηση στον σύνθετο ρόλο τους, μέσα στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Η εκπαίδευση των γονέων δεν μειώνει τον ρόλο τους. Τον ενισχύει. Και όταν οι γονείς στηρίζονται και καθοδηγούνται, μπορούν ευκολότερα να λειτουργήσουν ως σύμμαχοι του σχολείου και όχι ως αντίπαλοί του.

Σε αυτή τη συνθήκη, δεν έχουν ευθύνη μόνο οι γονείς. Ευθύνη έχει και η Πολιτεία. Όταν το Υπουργείο Παιδείας αντιμετωπίζει, έστω άτυπα, το σχολείο με όρους αγοράς και τον γονιό ως «πελάτη», καλλιεργεί μια στρεβλή και επικίνδυνη αντίληψη. Το σχολείο δεν είναι επιχείρηση. Και στην παιδεία, ο «πελάτης» δεν έχει πάντα δίκαιο.

Η άκριτη υιοθέτηση αυτής της λογικής οδηγεί στην αποδυνάμωση του εκπαιδευτικού. Ένας δάσκαλος που αισθάνεται εκτεθειμένος, απροστάτευτος ή υπό διαρκή απειλή καταγγελιών και πιέσεων δεν μπορεί να επιτελέσει ελεύθερα τον παιδαγωγικό του ρόλο. Και ένα σχολείο που λειτουργεί μέσα σε φόβο δεν μπορεί να υπηρετήσει ουσιαστικά τον σκοπό του.

Το Υπουργείο Παιδείας οφείλει να στείλει ξεκάθαρο μήνυμα: να προστατεύσει θεσμικά τους λειτουργούς του, να θέσει σαφή όρια στις παρεμβάσεις και να επενδύσει συστηματικά τόσο στη στήριξη των εκπαιδευτικών όσο και στην εκπαίδευση των γονέων.

Γιατί, τελικά, όλοι το ίδιο θέλουμε και το ίδιο επιδιώκουμε. Γονείς, εκπαιδευτικοί και Πολιτεία δεν βρισκόμαστε σε αντίπαλα στρατόπεδα. Θέλουμε παιδιά με γνώσεις, αξίες, ψυχική ανθεκτικότητα και όρια. Αυτός ο κοινός στόχος δεν υπηρετείται με θυμό, ούτε με λογικές εξυπηρέτησης. Υπηρετείται με συνεργασία, με εμπιστοσύνη ρόλων και με ένα σχολείο που λειτουργεί ως κοινότητα μάθησης και στήριξης.

Όταν ο δάσκαλος αντιμετωπίζεται ως συνεργάτης και όχι ως εχθρός, όταν ο γονιός στηρίζεται και δεν στοχοποιείται, τότε το όφελος επιστρέφει εκεί όπου πραγματικά πρέπει, στο παιδί.

Γιατί ο θυμός μπορεί να ξεθυμάνει.

Η παιδαγωγική ζημιά, όμως, μένει.

*Πατέρας δύο αγοριών και Εκπαιδευτικός Δημοτικής Εκπαίδευσης