Συμβασιούχοι Εκπαιδευτικοί:Η επισφάλεια ως δομικό ζήτημα της παιδείας

ΟΕΛΜΕΚ
10 Απρ 2026 - 13:29

Συμβασιούχοι Εκπαιδευτικοί:Η επισφάλεια ως δομικό ζήτημα της παιδείας

Όταν η αστάθεια των εκπαιδευτικών επηρεάζει τη μάθηση και τον ίδιο τον πυρήνα της εκπαίδευσης

ΤΗΣ ΕΥΑΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Από την αρχαιότητα έως σήμερα, η παιδεία δεν αποτελεί απλώς θεσμό μετάδοσης γνώσεων, αλλά τον κατεξοχήν μηχανισμό διαμόρφωσης της κοινωνίας. Ήδη από την αρχαία ελληνική σκέψη, η εκπαίδευση συνδέεται άρρηκτα με τη συγκρότηση του ανθρώπου και της πόλης. Όπως υπογραμμίζει ο Αριστοτέλης, «η παιδεία πρέπει να αποτελεί μέριμνα της πολιτείας», αναδεικνύοντας τον δημόσιο χαρακτήρα της εκπαίδευσης και τη σύνδεσή της με τη συνοχή της κοινωνίας (Aristotle, 1998).

Στο ίδιο πλαίσιο, η σημασία της εργασίας ως στοιχείου κοινωνικής οργάνωσης αναδεικνύεται ήδη από την αρχαιότητα. Ο Ξενοφών, στο έργο του Οικονομικός, προσεγγίζει την εργασία ως βασικό παράγοντα οργάνωσης της ζωής και της κοινωνίας, τονίζοντας τη σημασία της ορθής διαχείρισης και της ανθρώπινης συμμετοχής στην παραγωγική διαδικασία (Xenophon, 1994).

Υπό αυτό το πρίσμα, η εκπαίδευση δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερος θεσμός· αντιθέτως, αποτελεί βασικό μηχανισμό συγκρότησης της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας. Κατά συνέπεια, η ποιότητα της παιδείας συνδέεται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία αντιλαμβάνεται το παρόν και διαμορφώνει το μέλλον της.

Η σημασία αυτή επιβεβαιώνεται και στη σύγχρονη παιδαγωγική θεωρία, η οποία αντιλαμβάνεται τη μάθηση ως ενεργή και κοινωνική διαδικασία. Ειδικότερα, η εκπαίδευση αναγνωρίζεται ως μηχανισμός κοινωνικοποίησης (Durkheim, 1956), ως προϋπόθεση δημοκρατικής συμμετοχής (Dewey, 1916) και ως πεδίο ανάπτυξης της κριτικής συνείδησης (Freire, 1970).

Ωστόσο, η συνοχή και η σταθερότητα του εκπαιδευτικού συστήματος δεν αποτελούν απλώς διοικητικά ζητήματα· αντιθέτως, συνιστούν βασικές προϋποθέσεις για την ουσιαστική επιτέλεση του παιδαγωγικού του ρόλου.

«Η αξία ενός έθνους μπορεί να μετρηθεί από τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους πιο ευάλωτους πολίτες του.»

— Μαχάτμα Γκάντι

Στο πλαίσιο αυτό, το ζήτημα των συμβασιούχων εκπαιδευτικών αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οι συμβασιούχοι δεν αποτελούν απλώς μια λειτουργική λύση για την κάλυψη κενών, αλλά ουσιώδες μέρος της εκπαιδευτικής πραγματικότητας.

Στην πράξη, καλούνται να μετακινούνται μεταξύ διαφορετικών σχολικών μονάδων, να καλύπτουν ανάγκες της τελευταίας στιγμής και να λειτουργούν μέσα σε ένα πλαίσιο διαρκούς αβεβαιότητας. Κατά συνέπεια, η καθημερινότητά τους χαρακτηρίζεται από ασυνέχεια, η οποία δεν περιορίζεται μόνο σε οργανωτικό επίπεδο, αλλά επεκτείνεται και στην ίδια την παιδαγωγική πράξη.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος.

Οι συμβασιούχοι εκπαιδευτικοί δεν είναι προσωρινές λύσεις σε μόνιμα προβλήματα. Είναι άνθρωποι με οικογένειες, υποχρεώσεις και ανάγκες. Είναι επαγγελματίες που καλούνται να ανταποκριθούν σε ένα απαιτητικό έργο, χωρίς να γνωρίζουν αν την επόμενη χρονιά θα έχουν θέση εργασίας. Το αίσθημα της αβεβαιότητας δεν είναι θεωρητικό — είναι καθημερινό και διαρκές.

Η πραγματικότητα αυτή δεν επηρεάζει μόνο τους ίδιους. Αντιθέτως, επηρεάζει άμεσα την εκπαίδευση στο σύνολό της, διαμορφώνοντας τις συνθήκες μέσα στις οποίες λαμβάνει χώρα η μάθηση.

Η διεθνής έρευνα καταδεικνύει ότι η σταθερότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού και το σχολικό κλίμα συνδέονται άμεσα με την ποιότητα της διδασκαλίας και τα μαθησιακά αποτελέσματα (OECD, 2025). Αντίθετα, η αστάθεια και η έλλειψη συνέχειας δημιουργούν ουσιαστικές δυσκολίες στη μαθησιακή διαδικασία.

Στο σημείο αυτό, καθίσταται αναγκαίο να εξεταστεί βαθύτερα η ίδια η φύση της μάθησης.

Η μάθηση δεν αποτελεί στιγμιαία διαδικασία, αλλά συνιστά μια δυναμική πορεία που θεμελιώνεται στη σχέση, τη συνέχεια και τη γνωστική οικοδόμηση. Η παιδαγωγική έρευνα επιβεβαιώνει ότι η ανάπτυξη της γνώσης προϋποθέτει χρόνο, αλληλεπίδραση και σταθερό παιδαγωγικό πλαίσιο. Σύμφωνα με τον Piaget (1970), η γνώση οικοδομείται σταδιακά μέσα από ενεργές διεργασίες του μαθητή, ενώ ο Vygotsky (1978) αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της καθοδήγησης στη μαθησιακή διαδικασία. Αντίστοιχα, ο Bruner (1966) υποστηρίζει ότι η αποτελεσματική διδασκαλία προϋποθέτει προσαρμογή στις ανάγκες του μαθητή και συνεχή παιδαγωγική παρουσία.

Οι σύγχρονες έρευνες επιβεβαιώνουν εμπειρικά τα πιο πάνω. Διεθνή δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών, η σταθερότητα του προσωπικού και το σχολικό κλίμα συνδέονται άμεσα με την ποιότητα της διδασκαλίας και τα μαθησιακά αποτελέσματα (OECD, 2025). Παράλληλα, πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η επαγγελματική ικανοποίηση και η εργασιακή σταθερότητα των εκπαιδευτικών επηρεάζουν ουσιαστικά την αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας και την πρόοδο των μαθητών (Toropova et al., 2023). Επιπλέον, έρευνες για την ευημερία των εκπαιδευτικών καταδεικνύουν ότι η εργασιακή αβεβαιότητα και το άγχος επηρεάζουν τη συνολική λειτουργία της σχολικής μονάδας (Steiner et al., 2022).

Συνεπώς, η σταθερότητα δεν αποτελεί απλώς οργανωτική παράμετρο, αλλά θεμελιώδη παιδαγωγική προϋπόθεση. Η έλλειψή της δεν επηρεάζει μόνο τον εκπαιδευτικό, αλλά παρεμβαίνει στον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο το παιδί μαθαίνει, οικοδομεί γνώση και αναπτύσσεται.

Και εδώ ακριβώς η συζήτηση αποκτά το πραγματικό της βάθος.

Το ζήτημα των συμβασιούχων εκπαιδευτικών δεν περιορίζεται σε εργασιακό επίπεδο· αντίθετα, αφορά τον ίδιο τον πυρήνα της παιδείας: τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν, σκέφτονται και αναπτύσσονται.

Η μάθηση δεν καλλιεργείται αποσπασματικά. Απαιτεί συνέχεια, σχέση και σταθερή παιδαγωγική παρουσία — στοιχεία που καθίστανται δύσκολα εφικτά σε ένα περιβάλλον αστάθειας.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η εκπαίδευση δεν αποτελεί απλώς μηχανισμό μετάδοσης γνώσεων, αλλά θεμέλιο κοινωνικής συνέχειας. Όπως υποδηλώνει και ο Οδυσσέας Ελύτης, «αν αποσυνθέσεις την Ελλάδα… με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις», αναδεικνύοντας ότι τα ουσιώδη στοιχεία μιας κοινωνίας είναι εκείνα που τη συγκροτούν. Ανάμεσα σε αυτά, η παιδεία κατέχει κεντρική θέση.

Η εκπαίδευση απαιτεί συνέχεια.

Απαιτεί σχέση.

Απαιτεί σταθερότητα.

Η αναγνώριση της ανθρώπινης διάστασης των εκπαιδευτικών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα δικαιοσύνης· συνιστά βασική προϋπόθεση ποιότητας της εκπαίδευσης.

Συνεπώς, το ζήτημα των συμβασιούχων εκπαιδευτικών δεν είναι περιφερειακό. Είναι κεντρικό.

Μια εκπαίδευση που βασίζεται στην αβεβαιότητα των ανθρώπων της δεν μπορεί να εγγυηθεί τη σταθερότητα της παιδείας της.

Βιβλιογραφία

Aristotle. (1998). Politics (C. D. C. Reeve, Trans.). Hackett Publishing. (Original work published ca. 350 BCE)

Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University Press.

Dewey, J. (1916). Democracy and education. Macmillan.

Durkheim, E. (1956). Education and sociology. Free Press.

Ελύτης, Ο. (1992). Άξιον Εστί. Ίκαρος.

Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.

Gandhi, M. K. (2001). The essential Gandhi: An anthology of his writings on his life, work, and ideas (L. Fischer, Ed.). Vintage Books.

OECD. (2025). TALIS 2024 Results: Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. OECD Publishing.

Piaget, J. (1970). Science of education and the psychology of the child. Viking Press.

Steiner, E. D., et al. (2022). The American Teacher Panel. RAND Corporation.

Toropova, A., Myrberg, E., & Johansson, S. (2023). Teacher job satisfaction: The importance of school working conditions. Teaching and Teacher Education, 121.

Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society. Harvard University Press.

Xenophon. (1994). Oeconomicus (E. C. Marchant & O. J. Todd, Trans.). Harvard University Press. (Original work published ca. 380 BCE

*Εκπαιδευτικός Οικονομικών