Το εξπρές της αποτυχίας του νέου συστήματος αξιολόγησης

ΟΕΛΜΕΚ
03 Δεκ 2025 - 18:18

Το εξπρές της αποτυχίας του νέου συστήματος αξιολόγησης

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΥ*

Η κυβέρνηση επιχειρεί αυτές τις μέρες να προωθήσει το νέο σύστημα αξιολόγησης με διαδικασίες εξπρές στη Βουλή, σαν να πρόκειται για μια απλή τεχνική ρύθμιση και όχι για μια βαθιά παρέμβαση στη δομή του σχολείου. Με πρόσχημα υποτιθέμενους «κινδύνους» απώλειας ευρωπαϊκών κονδυλίων, η κατ’ άρθρο συζήτηση συμπιέζεται σε μία ή δύο συνεδριάσεις, όταν για νομοσχέδια αντίστοιχου βάρους απαιτούνται εβδομάδες ή και μήνες. Και αυτό τη στιγμή που καμία από τις πέντε εμπλεκόμενες οργανώσεις δεν έχει συμφωνήσει με το προτεινόμενο πλαίσιο.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι από τη διαδικασία λείπουν πλέον οι άμεσα εμπλεκόμενοι: οι εκπαιδευτικοί και όσοι γνωρίζουν τη σχολική πραγματικότητα εκ των έσω. Έτσι διαμορφώνεται ένα σύστημα χωρίς τη συμβολή αυτών που θα το εφαρμόσουν, κάτι που το καθιστά όχι μόνο προβληματικό αλλά και αβέβαιο ως προς την αποτελεσματικότητά του.

Πέρα όμως από τη βιασύνη και την απουσία των επηρεαζόμενων από την κατ’ άρθρο συζήτηση, το νομοσχέδιο πάσχει σε κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό: δεν διορθώνει τις παθογένειες του υφιστάμενου συστήματος, αλλά τις ενισχύει. Η αξιολόγηση, διεθνώς, έχει νόημα όταν βασίζεται σε σαφείς ρόλους, σε αξιόπιστα κριτήρια και σε μια κουλτούρα συνεχούς βελτίωσης. Το νέο σχέδιο δεν πληροί αυτές τις προϋποθέσεις.

Πρώτον, αντί να περιορίζει την αναξιοκρατία, την πολλαπλασιάζει. Πάνω από δεκαπέντε κρίσιμες παράμετροι παραπέμπονται σε μια Επιτροπή Παρακολούθησης μετά την ψήφιση, χωρίς συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας. Αυτό αφήνει ανοιχτό χώρο για αυθαιρεσίες και υποκειμενικές ερμηνείες.

Δεύτερον, συγχέει ξανά τους ρόλους αξιολογητή και συμβούλου, μια πρακτική που η παιδαγωγική βιβλιογραφία εδώ και δεκαετίες θεωρεί ανασταλτική για τη βελτίωση των εκπαιδευτικών. Δεν μπορεί να αναπτυχθεί ειλικρινής επαγγελματικός διάλογος όταν αυτός που είναι υποτίθεται δίπλα σου για να σε στηρίξει είναι ταυτόχρονα εκεί για να σε βαθμολογήσει.

Τρίτον, όπως και το προηγούμενο πλαίσιο, διατηρεί έναν έντονα αριθμητικό προσανατολισμό: αξιολογείται η «μονάδα-εκπαιδευτικός» και όχι η παιδαγωγική ανάπτυξη, η συνεργασία ή η εξέλιξη του σχολείου ως οργανισμού μάθησης. Έτσι, η διαμορφωτική αξιολόγηση, η μόνη που σύμφωνα με τη διεθνή έρευνα οδηγεί σε πραγματική βελτίωση, υποβιβάζεται σε δεύτερο ρόλο. Η προτεραιότητα δεν είναι πώς θα γίνει ο εκπαιδευτικός καλύτερος, αλλά πώς θα καταταγεί, θα αριθμηθεί, θα επιθεωρηθεί.

Τέταρτον, αντί να ενισχύει τη σχολική μονάδα, το νομοσχέδιο διογκώνει έναν μηχανισμό επιθεώρησης που θα κοστίζει περίπου 8 εκατομμύρια ευρώ ετησίως. Με αυτό τον τρόπο, τα σχολεία δεν θα έχουν περισσότερο χρόνο για διδασκαλία και μάθηση, αλλά θα εγκλωβιστούν στη βιομηχανία αξιολόγησης που στήνεται γύρω τους: έντυπα, επισκέψεις, εκθέσεις και διοικητικές διαδικασίες που δεν συνδέονται με την ουσιαστική ποιότητα του εκπαιδευτικού έργου.

Την ίδια στιγμή, ένα μέρος της κοινής γνώμης, επηρεασμένο από έντεχνες επικοινωνιακές αφηγήσεις, πιστεύει είτε ότι οι εκπαιδευτικοί «δεν αξιολογούνται» είτε ότι «φοβούνται» την αξιολόγηση. Ας είμαστε ειλικρινείς: ίσως κι εμείς ως οργανώσεις δεν προβάλαμε με την απαραίτητη σαφήνεια τις θέσεις και τα επιχειρήματά μας. Όμως η αλήθεια παραμένει: αξιολόγηση υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Αυτό που λείπει είναι η σωστή, επιστημονικά τεκμηριωμένη και παιδαγωγικά χρήσιμη αξιολόγηση που πραγματικά βελτιώνει την εκπαίδευση.

Ως Πρόεδρος της Προοδευτικής Κίνησης Καθηγητών, δηλώνω ξεκάθαρα: η αξιολόγηση είναι αναγκαία. Αλλά όχι αυτή που προτείνει το ΥΠΑΝ. Όχι μια αξιολόγηση που αναπαράγει τις παθογένειες του παρελθόντος, που συγχέει ρόλους, που υπονομεύει την εμπιστοσύνη, που διογκώνει τη γραφειοκρατία, που μετατρέπει τον εκπαιδευτικό σε μετρήσιμη μονάδα και όχι σε φορέα μάθησης.

Και κλείνω με ένα κάλεσμα: έστω και τώρα, ακόμη κι αν δεν συμφωνούμε σε όλα, οι εκπαιδευτικές οργανώσεις οφείλουμε να σταθούμε μαζί απέναντι σε όσα εξελίσσονται. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να πορευόμαστε παράλληλα.

Γιατί αν ψηφιστεί ένα σύστημα που δεν βελτιώνει τίποτα και υπονομεύει πολλά, αύριο θα βρεθούμε να κυνηγάμε τις συνέπειες αντί να διαμορφώνουμε τις λύσεις.

Τώρα είναι η στιγμή της παρέμβασης. Αύριο θα είναι αργά.

*Πρόεδρος Προοδευτικής Κίνησης Καθηγητών