Το σωστό για ποιον;


ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Κ. ΠΕΡΣΙΑΝΗ*  

Όπως μου διηγήθηκε στενοχωρημένος ένας γνωστός μου, το πιο πάνω ερώτημα τού το υπέβαλε με έντονο τρόπο ο γιος του λίγες μέρες προηγουμένως, όταν του είχε εισηγηθεί πως πρέπει να κάνει το σωστό. «Το σωστό για ποιον;» ρώτησε θυμωμένα ο γιος. «Για μένα, για σένα, για τον εργοδότη μου, για την πατρίδα, για ποιον;» Πρώτη φορά αντιδρούσε μ’ αυτό τον τρόπο ο γιος του και γι’ αυτό ήταν ανήσυχος.

Προσπάθησα να τον καθησυχάσω. Του είπα πως κανονικά έπρεπε να ήταν ευχαριστημένος που ο γιος του αντέδρασε μ’ αυτό τον τρόπο. Αυτό σημαίνει πως δεν ήταν αμοραλιστής, όπως είναι πολλοί νέοι σήμερα, που δεν δίνουν δεκάρα για το τι είναι ηθικό, αλλά τον απασχολούσε το θέμα του τι ήταν σωστό να κάνει και, επομένως, ποιες αξίες έπρεπε να είναι οδηγός των πράξεών του. Ήταν φανερό ότι εκείνο που τον έκανε να αγανακτεί ήταν το ότι βρισκόταν συχνά σε δίλημμα σχετικά με το ποια αξία βάρυνε περισσότερο μέσα στη συνείδησή του. Αυτό συμβαίνει με πολλούς νέους σήμερα που θέλουν  να είναι σωστοί, λόγω του ότι, από τη μια, οι παραδοσιακές αξίες (θρησκεία, πατρίδα, οικογένεια) υποβαθμίστηκαν και, από την άλλη, το παράδειγμα της πλειονότητας και η διαφήμιση υπερτονίζουν τις σύγχρονες, υλικές κυρίως, αξίες της πολυπολιτιστικής κοινωνίας, της μετανεοτερικότητας και της παγκοσμιοποίησης. Έτσι βρισκόταν σε σύγχυση και αγανακτούσε. Ήθελε να είναι σωστός και, από την άλλη, φοβόταν μήπως θεωρηθεί από τους φίλους του ότι είχε ξεπερασμένες ιδέες.

Αλλά και για έναν άλλο λόγο έπρεπε να ήταν ευχαριστημένος. Για το γεγονός ότι ο γιος του ήταν αυτόνομος ηθικά και ήθελε να αποφασίζει κάθε φορά ύστερα από λογική σκέψη ποιο ήταν το σωστό να κάνει. Δεν ακολουθούσε τους άλλους απροβλημάτιστα ούτε ενεργούσε μηχανικά με βάση την συνήθεια ή την παλιά ηθική. Ήθελε να σκεφθεί τι έπρεπε να κάνει και γιατί. Και συζητούσε κάθε φορά με τον εαυτό του γιατί έπρεπε να ενεργήσει με τον ένα τρόπο και όχι με τον άλλο.

Ίσως το ξέσπασμα αυτό να ήταν αθέλητα μια πρόκληση και πρόσκληση προς το πατέρα του να τον βοηθήσει συζητώντας μαζί του πάνω στο θέμα αυτό. Αν ήταν κάτι τέτοιο, τότε ήταν μια θαυμάσια ευκαιρία για τον πατέρα, χωρίς να κάνει κήρυγμα, να κουβεντιάσει μαζί του και να του υποβάλει δυο τρία βασικά πράγματα που είναι πορίσματα σύγχρονων κοινωνικών, ηθικών και ανθρωπολογικών ερευνών.

Το πρώτο που θα μπορούσε να κάνει ήταν να τον συγχαρεί ,γιατί ήταν ένας ελεύθερος, ηθικά αυτόνομος και στοχαστικός άνθρωπος που βασανίζεται να βρει κάθε φορά τι είναι το σωστό για εκείνο αλλά και για τους άλλους. Αυτό σημαίνει πως έχει αναπτύξει μια δική του αυθεντική ηθική ταυτότητα. Μια συμβουλή που θα μπορούσε να δώσει προς το γιο του είναι να σκέφτεται σοβαρά ποιες θα είναι οι συνέπειες, βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες ,της κάθε πράξης του.. Αυτό έχει μεγάλη σημασία για διάφορους λόγους. Πρώτα, γιατί ξέρουμε σήμερα πως οι συνέπειες μιας πράξης είναι πολύ ευρύτερες και σημαντικότερες από ό,τι συνήθως πιστεύουμε. Δεύτερο, γιατί αν σκέφτεται κανείς τις συνέπειες των πράξεών του, σημαίνει ότι δεν ενεργεί παρορμητικά και ,επομένως, έχει έλεγχο πάνω στον εαυτό του. Και τρίτο, γιατί αυτό βοηθά στην αύξηση της ευαισθησίας του ατόμου, κάτι που διασφαλίζει όχι μόνο μια πιο υπεύθυνη αλλά και πληρέστερη ζωή.

Το δεύτερο που θα μπορούσε να κάνει είναι να τονίσει τη σημασία του προσωπικού ήθους του ανθρώπου για την ευτυχία του. Η παρατήρηση αυτή έγινε πριν δυόμιση χιλιάδες χρόνια από τον αρχαίο φιλόσοφο Ηράκλειτο, ο οποίος υποστήριξε πως «ήθος ανθρώπω δαίμων», δηλαδή το ήθος είναι, δηλαδή εξασφαλίζει, στον άνθρωπο την ευδαιμονία του. Αυτό υποστηρίζει σήμερα και η λαϊκή σοφία, η οποία διδάσκει πως «ο νους ο άσκεφτος κάμνει την τύχη κακορίζιτζιην», και πως «όπως έστρωσες, θα κοιμηθείς».

Το ρόλο του προσωπικού ήθους στην εξέλιξη της ζωής του ανθρώπου και στην ευτυχία του βλέπουμε καθημερινά και σήμερα. Ακραίο παράδειγμα που επιβεβαιώνει αρνητικά την αλήθεια αυτού τους επιχειρήματος είναι οι περιπτώσεις των δεκάδων νέων που σκοτώνονται στην άσφαλτο, επειδή οδηγούν υπό την επήρεια αλκοόλ ή με μεγάλη ταχύτητα, όπως και των άλλων που χάνουν τη ζωή τους γιατί εθίστηκαν στα ναρκωτικά, ή φυλακίζονται επειδή δεν μπόρεσαν αν συγκρατήσουν τα πάθη ή το θυμό τους και βιαιοπράγησαν, ή καταστρέφονται γιατί ο εγωισμός τους τούς οδηγεί σε ολέθριες για τους ίδιους πράξεις αλαζονείας και στην ύβρη. Όπως και αντίθετα, υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα ανθρώπων που πρόκοψαν στη ζωή τους και ευτύχησαν, γιατί ήταν άνθρωποι ηθικοί και υπεύθυνοι,που σέβονταν τα δικαιώματα των άλλων και συμπεριφέρονταν με σωφροσύνη, σύνεση, μετριοπάθεια, μετριοφροσύνη, ταπεινοφροσύνη και χρηστότητα.

Περιττό βέβαια να αναφέρει κανείς ότι και μετά την ενημέρωση αυτή το πρόβλημα του νεαρού να επιλέγει κάθε φορά το σωστό παραμένει πολύ δύσκολο. Είναι όμως ένα πολύτιμο αγώνισμα ελευθερίας.

 *Πρώην Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου

 




Comments (0)


This thread has been closed from taking new comments.



Newsletter















12