Ηγετικές συμπεριφορές στην Εκπαίδευση ως φάρος για βιώσιμη ανάπτυξη

ΟΕΛΜΕΚ
18 Μαι 2026 - 08:46

Ηγετικές συμπεριφορές στην Εκπαίδευση ως φάρος για βιώσιμη ανάπτυξη

ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΖΑΝΤΗ*

Το έναυσμα για την συγγραφή αυτού του κειμένου, προέρχεται αρχικά από την παρατήρηση ενός κοινού προβληματισμού στην εποχή που διανύουμε, αναφορικά με το ρόλο της εκπαίδευσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη των νέων μας. Συγκεκριμένα, η επιρροή ηγετικών συμπεριφορών στο χώρο της εκπαίδευσης που δύνανται να προάγουν τη βιωσιμότητα στο ανθρώπινο δυναμικό της χώρας μας. Δηλαδή, η ανάγκη καλλιέργειας ήπιων δεξιοτήτων, όπως η ανθεκτικότητα, ακεραιότητα συμπεριφοράς αλλά και ηθική πρόταξη, χαρακτηριστικά αναγκαία για επιτυχία και ευημερία των νέων.

Σκοπός είναι να προβληματιστούμε με ερωτήματα που σχετίζονται με τον αποτελεσματικό εφοδιασμό των μαθητών μας σε ολιστικό επίπεδο αλλά και συγκεκριμένα όσον αφορά τις επιλογές, τις σπουδές ή τις επαγγελματικές τους επιδιώξεις. Μέσω και της ειδικότητας της οποίας υπηρετώ, συμμεριζόμαστε άμεσα την ευρύτερη έγνοια τόσο της πολιτείας όσο και των γονέων/κηδεμόνων, αναφορικά με τις επιτυχίες των παιδιών τους. Δηλαδή, να καταφέρουν να επιλέξουν τον «καλύτερο» κλάδο/κατεύθυνση/σπουδή, όπου θα πετύχουν μια καλή εργοδότηση, συνήθως έχοντας ως κριτήρια τις καλές απολαβές, ασφάλεια, ανέλιξη, γενικότερα αξίες που παραδοσιακά οδηγούν ευρύτερα σε μια καλή ζωή. Αδιαμφησβήτητα, χρειάζεται εδώ να επισημανθεί ότι η «καλύτερη» κατεύθυνση είναι βεβαίως η καταλληλότερη για το κάθε άτομο ξεχωριστά, ανάλογα με τις δυνατότητες, κλίσεις, τα ενδιαφέροντα, τις ικανότητες/δεξιότητες αλλά και πολλά άλλα χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που μπορεί να μην κατάφερε ο χρόνος ακόμα να υποδείξει. Εδώ εστιάζεται η ουσία της παρούσας κατάθεσης.

Πως προσεγγίζουμε ολιστικά το θέμα βιωσιμότητας (ατόμου, οργανισμού, κοινότητας, είδους), πως ενισχύουμε τους μαθητές/τριες μας ώστε να έχουν ανθεκτικότητα, χαρακτηριστικά ανάκαμψης και προσαρμοστικότητας, να αναγνωρίζουν τις δυνατότητες δια βίου ανάπτυξης και πως καλλιεργούμε στο κάθε άτομο τη συνεχή ατομική αναγνώριση εαυτού, διερεύνηση, συνεχή στοχοθέτηση/αυτογνωσία, κριτική σκέψη, ενδυνάμωση επομένως ενίσχυση της αυτοπεποίθησης. Ως δευτερεύοντα ερωτήματα, βεβαίως, συμβαδίζει η καλλιέργεια οικολογικής συνείδησης και γενικότερης βιώσιμης ανάπτυξης.

Καθοριστικής σημασίας για την βιωσιμότητα και πρόοδο, γεννιέται η ανάγκη αναγνώρισης αυτού του κοινού προβληματισμού. Συνεπώς, εντοπίζεται η ανάγκη υιοθέτησης εισηγήσεων που να στοχεύουν στη καλλιέργεια ανθεκτικότητας, ελαστικότητας, προσαρμοστικότητας και κριτικής σκέψης, μέσα από την εκπαίδευση.

Αρχικά, στο παρών κείμενο, αναφέρομαι σε ηγετικές συμπεριφορές στο χώρο της εκπαίδευσης όπου αναγνωρίζεται ο ρόλος όλων όσων υπηρετούν σε πλαίσιο διδασκαλίας ή διαπαιδαγώγησης, δηλαδή ηγούνται ή έχουν την ευκαιρία να εμπνεύσουν μια τάξη, έτσι υπάρχει άμεση επιρροή σε μαθητές/τριες και νέους/ες. Εδώ παρουσιάζεται μια πρόκληση, που για να αντιμετωπιστεί χρειάζεται αρχικά η αναγνώριση των επαγγελματιών στην εκπαίδευση με ηγετικές συμπεριφορές επομένως ο ασπασμός αυτού του προβληματισμού και η εκούσια συμμετοχή όλων όσων ηγούνται μιας τάξης. Χρειάζεται η ενίσχυση αυτού του ρόλου και να δοθεί η δυνατότητα ενεργοποίησης τέτοιων χαρακτηριστικών από τους ηγέτες εκπαιδευτικούς, έτσι ώστε η διαπαιδαγώγηση να διεκπεραιώνεται και μέσω παραδείγματος. Επομένως, δεξιότητες που προάγουν βιωσιμότητα και εμπίπτουν σε «ήπιες» δεξιότητες, χρειάζεται να καλλιεργηθούν μέσω παραδείγματος όπως και μέσα από κοινά πλαίσια προβληματισμού και αναγνώρισης.

Παράλληλα, μια άλλη πρόκληση που παρατηρείται για τη βιώσιμη ανάπτυξη επομένως καλλιέργεια ανθεκτικότητας, είναι η ο φόβος της αποτυχίας από τους μαθητές/τριες – νέες και νέους αλλά και από τους γονείς/κηδεμόνες. Ανθεκτικά βιώσιμο είναι η αντιμετώπιση μιας αποτυχίας ή λάθους αρχικά να επιτρέπεται, να αναγνωρίζεται και να μετατρέπεται σε ευκαιρία μάθησης και προσανατολισμού. Η παραδοχή λαθών η αναγνώριση και η μετατροπή τους σε ευκαιρίες μάθησης, η ειλικρινείς επικοινωνία και το μοίρασμα βιωμάτων, όπου οι αποτυχίες ή τα λάθη έδωσαν την ευκαιρία εξέλιξης, εφαρμόζεται πόλος έλξης δέσμευσης ενδιαφέροντος, σεβασμού έτσι προώθησης απαιτούμενων «ήπιων» δεξιοτήτων ακεραιότητας συμπεριφοράς, καλλιέργεια ανθεκτικότητας, επιμονής, συνέπειας, αυτοπειθαρχίας, αυτό-αξιολόγησης και επίγνωσης.

Ο συμμερισμός αυτού του προβληματισμού, η υιοθέτηση στοχευμένων αλλαγών και η θέληση ηγετών μέσω της τυπικής συμπεριφοράς τους να εμπνεύσουν στην εκπαίδευση για την βιώσιμη ανάπτυξη είναι αναγκαία. Επομένως, σκοπός της παρούσας κατάθεσης είναι να αναγνωριστούν εκπαιδευτικές προσεγγίσεις από όλους τους ηγέτες στην εκπαίδευση, όπου στόχος είναι η πρόθεση στην αλλαγή να γίνει ενσωμάτωση μέσω της δυναμικής ηγετικής παρουσίας στην τάξη. Παρομοίως ενθαρρύνεται να αφομοιωθούν χαρακτηριστικά ηγετικών συμπεριφορών από τη θεωρία στην πράξη για να επέλθει η ενδυνάμωση και να καλλιεργηθεί η ικανότητα ανθεκτικής σκέψης.

Εν κατακλείδι, ηγετικές συμπεριφορές που εντοπίζονται στον χώρο της εκπαίδευσης και αφορούν την καλλιέργεια βιώσιμης ανάπτυξης έχουν την ικανότητα να ενδυναμώνουν όλους τους εμπλεκόμενους και μπορούν να καλλιεργούν ανθεκτικότητα στον τρόπο σκέψης για βιώσιμη καινοτομία και ανάπτυξη. Αυτό διαφαίνεται ως ανάγκη για την καλλιέργεια και ενδυνάμωση μελλοντικών πολιτών, όπου μπορούν να έχουν προσαρμοστικότητα στις επαγγελματικές τους επιλογές επομένως στη βιωσιμότητα προσωπικής αλλά και ευρύτερης ανάπτυξης.

*Καθηγήτρια Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής