Ο ψηφιακός εθισμός και οι επιπτώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών

Πανεπιστήμιο Κύπρου
18 Μαι 2026 - 10:41

Ο ψηφιακός εθισμός και οι επιπτώσεις στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών

Στο επίκεντρο του Ζηνώνειου Ελεύθερου Πανεπιστημίου

Το κρίσιμο και επίκαιρο ζήτημα του ψηφιακού εθισμού και των επιπτώσεών του στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών ανέλυσε η Δρ Μαρία Α. Τσιάρλη, στο πλαίσιο διάλεξης του Ζηνώνειου Πανεπιστημίου. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας παρουσιάστηκαν σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα και ερευνητικά αποτελέσματα σχετικά με τη ραγδαία εξάπλωση της χρήσης έξυπνων συσκευών, όπως τα κινητά τηλέφωνα και τα tablets, τα οποία τα τελευταία χρόνια έχουν μεταβάλει δραστικά την καθημερινότητα μικρών και μεγάλων. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας από παιδιά και εφήβους, καθώς ολοένα και περισσότερες έρευνες καταδεικνύουν τις σοβαρές συνέπειες που επιφέρει η υπερβολική έκθεση στις οθόνες τόσο στη σωματική όσο και στην ψυχική υγεία των ανηλίκων.

Η Δρ Τσιάρλη αναφέρθηκε εκτενώς στον όρο «ψηφιακός εθισμός», αλλά και στο φαινόμενο που περιγράφεται διεθνώς ως «brain rot» («εγκεφαλική σήψη»), παρουσιάζοντας μελέτες που δείχνουν ότι η διαδραστική χρήση οθονών, ιδιαίτερα κατά τα πρώτα και κρίσιμα χρόνια της παιδικής ανάπτυξης, επηρεάζει αρνητικά τη λευκή ουσία του εγκεφάλου και συνδέεται με δυσκολίες στη μάθηση, στον εγγραμματισμό, στη γλωσσική ανάπτυξη και στην ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής. Όπως επισημάνθηκε, οι επιπτώσεις αυτές επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών, σε μια περίοδο όπου διαμορφώνονται βασικά νευρωνικά δίκτυα.

Έκανε αναφορά στην προεφηβική και εφηβική ηλικία, κατά την οποία ο εγκέφαλος συνεχίζει να αναπτύσσεται και να διαμορφώνει τα νευρικά κυκλώματα που σχετίζονται με τη συναισθηματική διαχείριση, τον αυτοέλεγχο και τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες. Η Δρ Τσιάρλη τόνισε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, λόγω της έντονα εθιστικής φύσης τους, των μη ρεαλιστικών και τοξικών προτύπων που προβάλλουν, όπως και της ολοένα αυξανόμενης ενσωμάτωσης της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία δυσκολεύει τη διάκριση μεταξύ πραγματικού και ψεύτικου, συμβάλλουν στην αύξηση σοβαρών προβλημάτων ψυχικής υγείας στους νέους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η κατάθλιψη, οι διαταραχές ύπνου, η σωματική δυσμορφική διαταραχή, οι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και ο αυτοκτονικός ιδεασμός.

Στο πλαίσιο της διάλεξης παρουσιάστηκαν ακόμη ερευνητικά δεδομένα σχετικά με την επίδραση της εκτεταμένης χρήσης της τεχνολογίας στο εκπαιδευτικό σύστημα και τις συνέπειες της σταδιακής αντικατάστασης των παραδοσιακών μέσων μάθησης, όπως το βιβλίο και η γραφή, από τις ψηφιακές οθόνες. Σύμφωνα με τις μελέτες που παρουσιάστηκαν, η ανάγνωση έντυπου βιβλίου ενεργοποιεί στοχευμένα τα νευρικά κυκλώματα που σχετίζονται με τη μάθηση, την κατανόηση, τη νοηματοδότηση και τη λήψη αποφάσεων. Το ίδιο δεν ισχύει με την ανάγνωση μέσω οθονών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε και η αναφορά στο παράδειγμα της Σουηδίας, η οποία, έπειτα από την αύξηση μαθησιακών δυσκολιών και φαινομένων αναλφαβητισμού που συνδέθηκαν με την υπερβολική ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης, προχώρησε το 2025 σε σημαντική αναθεώρηση της πολιτικής της, επαναφέροντας τα βιβλία και τις σχολικές βιβλιοθήκες και περιορίζοντας την ψηφιακή έκθεση στο σχολικό περιβάλλον.

Ολοκληρώνοντας την ομιλία της, η Δρ Τσιάρλη υπογράμμισε ότι ο παιδικός εγκέφαλος διαθέτει υψηλή νευροπλαστικότητα, γεγονός που σημαίνει ότι μπορεί να προστατευθεί μέσα από σωστές πρακτικές, όρια και υγιή πρότυπα συμπεριφοράς και έτσι, να βελτιώσει ή να αντιστρέψει τις αρνητικές επιπτώσεις του ψηφιακού εθισμού. Τόνισε, παράλληλα, τον καθοριστικό ρόλο των γονέων και των ενηλίκων στη διαμόρφωση μιας πιο ισορροπημένης σχέσης των παιδιών με την τεχνολογία, ειδικά των εφήβων, επισημαίνοντας ότι η σωματική άσκηση, οι κοινωνικές δραστηριότητες, το παιχνίδι και η ουσιαστική ανθρώπινη επικοινωνία αποτελούν βασικούς παράγοντες για την ενίσχυση της ψυχικής υγείας και την αντιμετώπιση της σύγχρονης «ψηφιακής πανδημίας».