Πολύ αργά θυμηθήκαμε τη Σοφία. Το μπούλιγκ δεν προέρχεται μόνο από τους μαθητές

ΟΕΛΜΕΚ
11 Μαρ 2026 - 12:20

Πολύ αργά θυμηθήκαμε τη Σοφία. Το μπούλιγκ δεν προέρχεται μόνο από τους μαθητές

ΤΟΥ ΑΝΤΡΕΑ ΜΑΥΡΑΤΣΑ*

Όταν υπήρχαν τα σημάδια για τη Σοφία Χρηστίδου, όταν υπήρχαν οι κραυγές αγωνίας και οι προειδοποιήσεις για το πρόβλημα του εκφοβισμού μέσα στα σχολεία, σχεδόν κανείς δεν ασχολήθηκε σοβαρά. Τώρα όλοι μιλούν, όλοι συγκινούνται και όλοι δηλώνουν συγκλονισμένοι. Δυστυχώς όμως η μνήμη μας φαίνεται πως είναι κοντή, μέχρι το επόμενο περιστατικό θα ξεχαστεί και αυτή η τραγωδία, και τότε πάλι θα θυμηθούμε μια άλλη Σοφία. Μέχρι πότε επιτέλους θα αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα πριν να είναι αργά;

Έχω αρθρογραφήσει πολλές φορές για το ζήτημα του εκφοβισμού, έχω επισημάνει τους κινδύνους και έχω κρούσει επανειλημμένα τον κώδωνα του κινδύνου για τις συνέπειες που μπορεί να έχει ο εκφοβισμός μέσα στο σχολικό περιβάλλον, τόσο για τους μαθητές όσο και για τους εκπαιδευτικούς.

Δυστυχώς, φαίνεται πως ως κοινωνία κινητοποιούμαστε μόνο όταν συμβεί κάτι τραγικό. Το περιστατικό με την εκπαιδευτικό Σοφία Χρηστίδου, που όπως αναφέρθηκε στα μέσα ενημέρωσης πέθανε από εγκεφαλικό έπειτα από έντονη πίεση και εκφοβισμό από μαθητές αλλά και συναδέλφους της, μας συγκλόνισε όλους.

Όμως τα ερωτήματα που πρέπει να τεθούν είναι: γιατί χρειάστηκε να φτάσουμε σε μια τέτοια τραγωδία για να ανοίξει ξανά η συζήτηση; Πού ήταν η Πολιτεία; Που ήταν οι μηχανισμοί προστασίας όταν υπήρχαν τα σημάδια; Πού ήταν η έγκαιρη παρέμβαση όταν ένας άνθρωπος δεχόταν τέτοια πίεση μέσα στον χώρο εργασίας του; Και κάτι πολύ σημαντικό, που ήταν η συναδελφική αλληλεγγύη; Γιατί όπως γράφουν τα ΜΜΕ, η διεύθυνση του Σχολείου όχι μόνο δεν τη στήριξε, απεναντίας, την μετέτρεψε από θύμα σε θύτη.

Στην εκπαίδευση το φαινόμενο του εκφοβισμού δεν έχει μία μόνο κατεύθυνση. Μπορεί να προέρχεται από μαθητές προς εκπαιδευτικούς, από μαθητές προς μαθητές, από γονείς σε εκπαιδευτικούς, από προϊστάμενους σε υφιστάμενους.

Το πρόβλημα είναι υπαρκτό εδώ και χρόνια και δεν εμφανίστηκε ξαφνικά σήμερα.

Στο τέλος όλοι γινόμαστε απλοί παρατηρητές ενός προβλήματος που διογκώνεται, και όταν συμβεί το μοιραίο απλώς εκφράζουμε τη θλίψη μας. Η θλίψη όμως από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται ουσιαστική δράση, θεσμική προστασία και θωράκιση των εκπαιδευτικών με ουσιαστικά μέτρα πρόληψης για να μην ξαναβρεθεί κανένας άνθρωπος μόνος απέναντι σε τέτοιες καταστάσεις.

ΟΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΕΡΕΥΝΕΣ

Εγω θα αναφερθώ ξανά σε κάτι που έχω επισημάνει αρκετές φορές, με βάση τις δικές μου εμπειρίες ως συνδικαλιστής, γιατί την αλήθεια δεν πρέπει κανείς να τη φοβάται. Το φαινόμενο του σχολικού mobbing, δηλαδή του ψυχολογικού εκφοβισμού στο χώρο της εκπαίδευσης, αποτελεί μια από τις πιο σιωπηλές αλλά και πιο διαβρωτικές μορφές βίας και στο σχολικό περιβάλλον.

Σύμφωνα με την European Agency for Safety and Health at Work (2024), το 38% των εκπαιδευτικών στην Ευρώπη έχει βιώσει μορφή ψυχολογικής βίας ή πίεσης στον χώρο εργασίας. Στην Ελλάδα, έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης (2023) έδειξε ότι 1 στους 4 εκπαιδευτικούς έχει νιώσει ότι ο προϊστάμενός του λειτουργεί «εκφοβιστικά ή εξουσιαστικά». Παράλληλα, σύμφωνα με στοιχεία του ΕΚΠΑ (2022), οι γυναίκες εκπαιδευτικοί αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα συναισθηματικής εξουθένωσης, ενώ οι άνδρες εμφανίζουν μεγαλύτερα ποσοστά σιωπηλής παραίτησης.

Αν και δεν υπάρχουν ακόμα επαρκή δεδομένα για την Κύπρο, η διεθνής εμπειρία δείχνει πως τα φαινόμενα αυτά δεν γνωρίζουν σύνορα.

Παρόλο όμως που στην Κύπρο δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τον εκφοβισμό που υπόκεινται εκπαιδευτικοί, η προσωπική μου εμπειρία, δείχνει πως το φαινόμενο αυτό δεν είναι ανύπαρκτο. Έχω δεχτεί πολλές φορές παράπονα από συναδέλφους που αισθάνονται ότι υφίστανται πιέσεις, προσβολές ή αυταρχικές συμπεριφορές, κυρίως από διοικητικά στελέχη, επειδή όμως φοβούνται τις επιπτώσεις που ενδεχομένως να έχουν, επιλέγουν τη σιωπή αντί της καταγγελίας στην αρμόδια αρχή.

Δεν μπορώ βέβαια να πω ότι αυτό χαρακτηρίζει τη μεγάλη πλειοψηφία. Οι περισσότεροι δείχνουν ενσυναίσθηση, σέβονται τους ανθρώπους και τους αντιμετωπίζουν ως συνεργάτες και όχι ως υφιστάμενους, αναγνωρίζουν τις προσπάθειες τους και χειρίζονται την εξουσία με μέτρο και δικαιοσύνη, δημιουργώντας ένα κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας στη δουλειά. Ωστόσο, ακόμη και λίγα περιστατικά είναι αρκετά για να δηλητηριάσουν το κλίμα σε έναν σχολικό χώρο και να πλήξουν την ψυχική ηρεμία των εκπαιδευτικών.

«Οι εκπαιδευτικοί να χρησιμοποιήσουν τη νομοθεσία ως εργαλείο προστασίας»

Ο νέος νόμος που ψηφίστηκε πρόσφατα στη Βουλή, ίσως μειώσει τον αυταρχισμό στον χώρο εργασίας, είτε στον ιδιωτικό είτε στο δημόσιο τομέα, αφού όσοι προβαίνουν σε αυταρχικές συμπεριφορές, θα διώκονται ποινικά. Η παρενόχληση στον χώρο εργασίας δεν έχει καμία σχέση με την προσωπικότητα ή τη θέση εξουσίας που κατέχει κάποιος. Είναι καθαρή παραβίαση δικαιωμάτων. Κάθε εργαζόμενος, είτε είναι άνδρας είτε γυναίκα, έγκυος ή όχι, έχει δικαίωμα να εργάζεται σε ένα περιβάλλον που τον σέβεται και του διασφαλίζει την αξιοπρέπεια. Ο νέος νόμος έρχεται να αποτελέσει ένα ουσιαστικό μέσο προστασίας, βάζοντας τέλος στο κλίμα φόβου και στη σιωπή που επί χρόνια σκέπαζε τέτοια περιστατικά.

Το mobbing είναι μια μορφή συστηματικής ψυχολογικής παρενόχλησης στον χώρο εργασίας. Μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από ειρωνείες, προσβολές ή αδικαιολόγητη κριτική, κοινωνικό αποκλεισμό ή απομάκρυνση από ομάδες και συναντήσεις, ανάθεση δυσανάλογου φόρτου εργασίας ή αφαίρεση καθηκόντων, δημόσιο εξευτελισμό ή λεκτικές επιθέσεις, παρενόχληση μέσω μηνυμάτων, σχόλια λόγω φύλου, ηλικίας ή οικογενειακής κατάστασης.

Ο νόμος περί Πρόληψης και Αντιμετώπισης της Βίας και Παρενόχλησης στο Χώρο Εργασίας 42(Ι)/2025 καλύπτει το σύνολο των εργαζομένων, ανεξάρτητα από τον τομέα ή τη μορφή της εργασίας τους, συμπεριλαμβανομένης της τηλεργασίας.

Για όσους παραβιάζουν τον νόμο προβλέπονται αυστηρές κυρώσεις, με ποινή φυλάκισης έως τρία έτη ή/και πρόστιμο μέχρι δέκα χιλιάδες ευρώ. Παράλληλα, εισάγονται εξωδικαστικοί μηχανισμοί που επιτρέπουν την ταχύτερη και πιο αποτελεσματική επίλυση διαφορών.

Είναι λοιπόν ευθύνη όλων μας να συμβάλουμε ώστε τέτοια φαινόμενα να σταματήσουν. Η ύπαρξη σχετικού νομικού πλαισίου αποτελεί πλέον ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια κάθε συναδέλφου που βλέπει τα δικαιώματά του να παραβιάζονται. Ο νόμος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απειλή, αλλά ως μέσο προστασίας και αποκατάστασης της ισορροπίας στον εργασιακό χώρο. Οι εκπαιδευτικοί οφείλουν να ενημερώνονται, να καταγγέλλουν περιστατικά εκφοβισμού και να αντιλαμβάνονται ότι κανένας, ανεξαρτήτως θέσης ή εξουσίας, δεν έχει το δικαίωμα να διαταράσσει την επαγγελματική τους αξιοπρέπεια ή να υπονομεύει τη συναισθηματική τους ασφάλεια.

Πέρα όμως από τη νομική διάσταση, χρειάζεται να καλλιεργηθεί μια νέα κουλτούρα σεβασμού και συνεργασίας στα σχολεία. Η διοίκηση της εκπαίδευσης πρέπει να στηρίζεται στη δημοκρατία, τον διάλογο και τη συλλογικότητα, όχι στον φόβο και στην αυθαιρεσία. Ένα υγιές σχολικό περιβάλλον δεν μπορεί να υπάρξει αν οι εκπαιδευτικοί δεν αισθάνονται ασφαλείς. Αυτό είναι το στοίχημα που πρέπει να κερδίσουμε όλοι μαζί. Πριν θρηνήσουμε την επόμενη Σοφία, ας αποφασίσουμε επιτέλους να σταθούμε απέναντι στον εκφοβισμό.

*Αντιπρόεδρος ΟΕΛΜΕΚ